Перевод: со всех языков на английский

с английского на все языки

outer ram

  • 1 кольцо

    1) General subject: circle, circlet, cirque, coil, collar, corona (вокруг Луны или Солнца), curl (дыма), fold (змеи), grommet (для упаковок), gyre, orb, pacifier (для грудных детей), ring, terret, wreath, wreath (дыма и т.п.), wreaths (дыма), zone (другого цвета или фактуры)
    2) Biology: band (для птиц), fold (в которое сворачиваются, напр. змеи)
    4) Medicine: anulus, ferrule
    5) Sports: Pretzel
    6) Engineering: annulus, band, becket, girdle, hoop, nucleus, race (подшипника качения), ring collar, thimble, washer
    7) Agriculture: bow
    8) Rare: annulation
    9) Construction: hollow circle, rim
    10) Railway term: collet, cup (подшипника), curbing, race (подшипника)
    15) Information technology: loop
    17) Astronautics: load cell (на котором КА крепится в подвешенном состоянии в контейнере на время транспортировки и на которое КА устанавливается после извлечения из контейнера), load ring (на котором КА крепится в подвешенном состоянии в контейнере на время транспортировки и на которое КА устанавливается после извлечения из контейнера)
    18) Mechanic engineering: ball race, neck
    19) Household appliances: donut
    20) Drilling: O- ring (проволочное, стопорное, уплотнительное), colr (collar), cup, eye
    21) Sakhalin energy glossary: grommet, seismic loop lines
    23) Network technologies: Ring (Группа станций, в которой информация передаётся последовательно от одной станции к другой с возвратом, в конце концов, к начальной точке)
    24) Polymers: annul us
    27) Arms production: staple
    29) Basketball: hole, goal

    Универсальный русско-английский словарь > кольцо

  • 2 निर् _nir

    निर् ind. A substitute for निस् before vowels and soft consonants conveying the senses of 'out of', 'away from'. 'without', 'free from', and be frequently expressed by 'less', 'un', used with the noun; see the compounds given below; see निस् and cf. अ also.
    -Comp. -अंश a.
    1 whole, entire.
    -2 not entitled to any share of the ancestral property.
    -अक्षः the place of no latitute; i. e. the terrestrial equator (in astronomy). ˚देशः
    1 a first meridian, as Laṅkā.
    -2 a place where the sun is always vertical and the days and nights are equal.
    -3 the equatorial region.
    -अक्षर a. Not knowing the letters, illiterate.
    -अग्नि a. having lost or neg- lected the consecrated fire; स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः Bg.6.1.
    -अग्र (क) a. divisible without remain- der.
    -अङ्कुश a. 'not curbed by a hook', unchecked, uncontrolled; unruly, independent, completely free, unfettered; निरङ्कुश इव द्विपः Bhāg.; कामो निकामनिरङ्कुशः Gīt.7; निरङ्कुशाः कवयः Sk.; Bh.3.15; Mv.3.39; विनयरुचयः सदैव निरङ्कुशाः Mu.3.6. ˚ता self-will, indepen- dence.
    -अघ a. sinless, blameless.
    -अङ्ग a.
    1 having no parts.
    -2 deprived of expedients or resources.
    -अजिन a. skinless.
    -अञ्जन a.
    1 without collyrium; निरञ्जने साचिविलोलिकं दृशौ Ki.8.52.
    -2 unstained, untinged.
    -3 free from falsehood; तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनं परमं साम्यमुपैति Munda 3.1.3.
    -4 simple, artless.
    (-नः) 1 an epithet of Śiva.
    -2 N. of the Supreme Being.
    (-ना) 1 the day of full moon.
    -2 an epithet of Durgā.
    -अतिशय a. unsurpassed, matchless, un- rivalled; निरतिशयं गरिमाणं तेन जनन्याः स्मरन्ति विद्वांसः Pt.1.3. (
    -यः) the Supreme Being.
    -अत्यय a.
    1 free from danger, secure, safe; तद्भवान् वृत्तसंपन्नः स्थितः पथि निरत्यये Rām.4.29.12; R.17.53.
    -2 free from fault, unblamable, faultless, disinterested; Ki.1.12, शक्तिरर्थपतिषु स्वयंग्रहं प्रेम कारयति वा निरत्ययम् 13.61.
    -3 com- pletely successful.
    -अधिष्ठान a.
    1 supportless.
    -2 in- dependent.
    -अध्व a. one who has lost one's way.
    -अनुक्रोश a. pitiless, merciless, hard-hearted. (
    -शः) mercilessness, hard-heartedness.
    -अनुग a. having no followers.
    -अनुग्रह a. Ungracious, unkind; Bhāg.5. 12.7.
    -अनुनासिक a. not nasal.
    -अनुमान a. not bound to conclusions or consequences.
    -अनुयोज्य a. unblamable, faultless.
    -अनुरोध a.
    1 unfavourable, unfriendly.
    -2 unkind, unamiable; Māl.1.
    -अन्तर a.
    -1 constant, perpetual, uninterrupted, incessant; निरन्त- राधिपटलैः Bv.1.16; निरन्तरास्वन्तरवातवृष्टिषु Ku.5.25.
    -2 having no intervening or intermediate space, having no interval, close, closely contiguous, in close contact; मूढे निरन्तरपयोधरया मयैव Mk.5.15; हृदयं निरन्तरबृहत्कठिनस्तन- मण्डलावरणमप्यभिदन् Śi.9.66.
    -3 compact, dense; परितो रुद्धनिरन्तराम्बराः Śi.16.76.
    -4 coarse, gross.
    -5 faithful, true (as a friend).
    -6 not hidden from view.
    -7 not different, similar, identical.
    -8 sincere, sympathetic; सुहृदि निरन्तरचित्ते (निवेद्य दुःखं सुखीभवति) Pt.1.341.
    -9 abounding in, full of; निपात्यमानैर्ददृशे निरन्तरम् Rām.7.7. 54; गुणैश्च निरन्तराणि Mv.4.12. (
    -रम्) ind.
    1 without interruption, constantly, continually, incessantly.
    -2 without intervening space or interval.
    -3 closely, tightly, firmly; (परिष्वजस्व) कान्तैरिदं मम निरन्तरमङ्गमङ्गैः Ve.3.27; परिष्वजेते शयने निरन्तरम् Ṛs.2.11.
    -4 immedia- tely. ˚अभ्यासः constant study, diligent exercise or pra- ctice.
    -अन्तराल a.
    1 without an intervening space, close.
    -2 narrow.
    -अन्धस् a. foodless, hungry.
    -अन्वय a.
    1 having no progeny, childless.
    -2 unconnected, unrelated; Ms.8.198.
    -3 not agreeing with the con- text (as a word in a sentence).
    -4 without logical connection or regular sequence, unmethodical.
    -5 without being seen, out of sight; निरन्वयं भवेत् स्तेयम् Ms.8. 332.
    -6 without retinue, unaccompanied, see अन्वय.
    -7 sudden, unexpected; U.7.
    -8 exterminatory, without leaving any species or trace; प्रागाधारनिरन्वयप्रमथनादुच्छेदमे- वाकरोः... Mv.3.13; (com. नाशो द्विविधः--स्वान्वयविनाशः, निरन्वयविनाशश्चेति......निर्वापणादिना सजातीयज्वालोदयानर्हविनाशस्तु निरन्वयविनाशः ।).
    -अपत्रप a.
    1 shameless, impudent.
    -2 bold.
    -अपराध a. guiltless, innocent, faultless, blame- less. (
    -धः) innocence.
    -अपवर्त a.
    1 not turning back.
    -2 (in arith.) leaving no common divisor, reduced to the lowest terms.
    -अपवाद a.
    1 blameless.
    -2 not admitting of any exception.
    -अपाय a.
    1 free from harm or evil.
    -2 free from decay, imperishable.
    -3 infallible; उपायो निरपायो$यमस्माभिरभिचिन्तितः Rām.1.1.2.
    -अपेक्ष a.
    1 not depending on, irrespective or independent of, having no need of (with loc.); न्यायनिर्णीतसारत्वा- न्निरपेक्षमिवागमे Ki.11.39.
    -2 disregarding, taking no notice of.
    -3 free from desire, secure; निरपेक्षो न कर्तव्यो भृत्यैः स्वामी कदाचन H.2.82.
    -4 careless, negligent, indifferent
    -5 indifferent to worldly attachments or pursuits; समुपोढेषु कामेषु निरपेक्षः परिव्रजेत् Ms.6.41.
    -6 disinterested, not expecting any reward from another; दिशि दिशि निरपेक्ष- स्तावकीनं विवृण्वन् Bv.1.5.
    -7 without purpose. (
    -क्षा) indifference, disregard.
    -अपेक्षित a.
    1 disregarded.
    -2 regardless.
    -अपेक्षिन् a. disregarding, indifferent.
    -अभिभव a.
    1 not subject to humiliation or disgrace.
    -2 not to be surpassed, unrivalled.
    -अभिमान a.
    1 free from self-conceit, devoid of pride or egotism.
    -2 void of self-respect.
    -3 unconscious.
    -अभिलाष a. not caring for, indifferent to; स्वसुखनिरभिलाषः खिद्यसे लोकहेतोः Ś.5.7.
    -अभिसंधानम् absence of design.
    -अभ्र a. cloudless.
    -अमर्ष a.
    1 void of anger, patient.
    -2 apa- thetic.
    -अम्बर a. naked.
    -अम्बु a.
    1 abstaining from water.
    -2 waterless, destitute of water.
    -अर्गल a. without a bolt, unbarred, unobstructed, unrestrained, unimpeded, completely free; M.5; मरणसमये त्यक्त्वा शङ्कां प्रलापनिरर्गलम् Māl.5.26. (
    -लम्) ind. freely.
    -अर्थ a.
    1 void of wealth, poor, indigent; स्त्रियः कृतार्थाः पुरुषं निरर्थं निष्पीडितालक्तकवत्त्यजन्ति Pt.1.194.
    -2 meaningless, un- meaning (as a word or sentence).
    -3 non-sensical.
    -4 vain, useless, purposeless.
    (-र्थः) 1 loss, detriment.
    -2 nonsense.
    -अर्थक a.
    1 useless, vain, unprofitable.
    -2 unmeaning, nonsensical, conveying no reasonable meaning; इत्थं जन्म निरर्थकं क्षितितले$रण्ये यथा मालती S. D.
    -3 (a consonant) not followed by a vowel. (
    -कम्) an expletive; निरर्थकं तु हीत्यादि पूरणैकप्रयोजनम् Chandr.2.6.
    -अलंकृतिः (in Rhet.) want of ornament, simplicity.
    -अवकाश a.
    1 without free space.
    -2 without leisure.
    -अवग्रह a.
    1 'free from restraint', unrestrained, un- checked, uncontrolled, irresistible.
    -2 free, indepen- dent.
    -3 self-willed, head-strong. (
    -हम्) ind.
    1 un- interruptedly.
    -2 intensely, strongly.
    -अवद्य a.
    1 blameless, faultless, unblameable, unobjectionable; हृद्य- निरवद्यरूपो भूपो बभूव Dk.1.
    -2 an epithet of the Supreme Being (having no passions).
    -अवधि a. having no end, unlimited; कथं तूष्णीं सह्यो निरवधिरयं त्वप्रतिविधः U. 3.44;6.3; Māl.1.6.
    -2 continuous; महानाधिव्याधि- र्निरवधिरिदानीं प्रसरतु Māl.4.3.
    1 without parts.
    -2 indivisible.
    -3 without limbs.
    -अवलम्ब a.
    1 unsupported, without support; Ś.6.
    -2 not affording support.
    -3 not depending or relying on.
    -अवशेष a. whole, complete, entire, (निरवशेषेण ind. completely, entirely, fully, totally).
    -अवसाद a. cheerful; Gīt.
    -अव्यय a. eternal, immutable.
    - अशन a. abstaining from food. (
    -नम्) fasting.
    -अश्रि a. even; Kau. A.2.11.
    -अष्ट a. Ved. driven away, scattered. (
    -ष्टः) a horse twentyfour years old.
    -अस्त्र a. weaponless, unarmed.
    -अस्थि a. boneless.
    -अहंकार, -अहंकृति a. free from egotism or pride, humble, lowly; Bg.12.13.
    -अहंकृत a.
    1 having no egotism or self-consciousness.
    -2 without individuality.
    -3 unselfish.
    -अहम् a. free from egotism or self-conceit; ह्यनामरूपं निरहं प्रपद्ये Bhāg. 5.19.4.
    -आकाङ्क्ष a.
    1 wishing nothing, free from desire.
    -2 wanting nothing to fill up or complete (as the sense of a word or sentence).
    -आकार a.
    1 devoid of form, formless, without form.
    -2 ugly, deformed.
    -3 disguised.
    -4 unassuming, modest.
    (-रः) 1 the universal spirit, Almighty.
    -2 an epithet of Śiva.
    -3 of Viṣṇu. ˚ज्ञानवादः the doctrine that the perception of the outer world does not arise from images impres- sed on the mind; Sarva. S.
    -आकृति a.
    1 formless, shapeless.
    -2 deformed.
    (-तिः) 1 a religious student who has not duly gone through a course of study, or who has not properly read the Vedas.
    -2 especially, a Brāhmaṇa who has neglected the duties of his caste by not going through a regular course of study; a fool; ग्रामधान्यं यथा शून्यं यथा कूपश्च निर्जलः । यथा हुतमनग्नौ च तथैव स्यान्निराकृतौ ॥ Mb.12.36.48.
    -3 one who neglects the five great religious duties or yajñas; Ms.3.154.
    -आकाश a. leaving no free space, completely filled or occupied,
    -आकुल a.
    1 unconfused, unperplexed, un- bewildered; Ki.11.38.
    -2 steady, calm; सुपात्रनिक्षेपनिरा- कुलात्मना (प्रजासृजा) Śi.1.28.
    -3 clear.
    -4 perspicuous; अलिकुलसङ्कुलकुसुमसमूहनिराकुलबकुलकलापे Gīt.1.
    (-लम्) 1 calmness serenity.
    -2 perspicuity, clearness.
    -आक्रन्द a. not crying or complaining. (
    -दः) a place where no sound can be heard.
    -आक्रोश a. unaccused, unreviled.
    - आगम a. not founded on revelation or scripture, not derived from the Vedas.
    -आगस् a. faultless, innocent, sinless; कथमेकपदे निरागसं जनमाभाष्यमिमं न मन्यसे R.8.48.
    -आचार a. without approved customs or usages, lawless, barbarian.
    -आडम्बर a.
    1 without drums.
    -2 without show, unostentatious.
    -आतङ्क a.
    1 free from fear; R.1.63; निरातङ्को रङ्को विहरति चिरं कोटिकनकैः Śaṅkara (देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम् 6).
    -2 without ailment, comfort- able, healthy.
    -3 not causing pain.
    -4 unchecked, unhampered; निरातङ्कः पङ्केष्विव पिशितपिण्डेषु विलसन् Māl. 5.34. (
    -कः) an epithet of Śiva.
    - आतप a. sheltered from heat, shady, not penetrated by the sun's rays. (
    -पा) the night.
    - आदर a. disrespectful.
    -आदान a.
    1 taking or receiving nothing; Mb.3.
    -2 an epithet of Buddha.
    -आधार a.
    1 without a receptacle.
    -2 without support, supportless (fig. also); निराधारो हा रोदिमि कथय केषामिह पुरः G. L.4.39.
    -आधि a. secure, free from anxiety.
    -आनन्द a. cheerless, sad, sorrowful.
    -आन्त्र a.
    1 disembowelled.
    -2 having the entrails hanging out.
    -आपद् a. free from misfortune or calamity. (-f.) prosperity.
    -आबाध a.
    1 unvexed, unmolested, undis- turbed, free from disturbance.
    -2 unobstructed.
    -3 not molesting or disturbing.
    -4 (in law) frivolously vexatious (as a suit or cause of complaint); e. g. अस्मद्- गृहप्रदीपप्रकाशेनायं स्वगृहे व्यवहरति Mitā.
    1 free from disease or illness, sound, healthy, hale.
    -2 untainted, pure.
    -3 guileless.
    -4 free from defects or blemishes.
    -5 full, complete.
    -6 infallible.
    -7 not liable to failure or miscarriage. (
    -यः, यम्) freedom from disease or illness, health, well-being, welfare, happiness; कुरूणां पाण्डवानां च प्रतिपत्स्व निरामयम् Mb.5.78.8.
    (-यः) 1 a wild goat.
    -2 a hog or boar.
    -आमिष a.
    1 fleshless; निरुपमरसप्रीत्या खादन्नरास्थि निरामिषम् Bh.
    -2 having no sensual desires or covetousness; Ms.6.49.
    -3 receiving no wages or remuneration.
    -आय a. yielding no income or revenue, profitless.
    -यः an idler living from hand to mouth.
    1 full-stretched or extended; निरायतपूर्वकायाः Ś.1.8.
    -2 contracted, compact.
    -आय- -तत्वम् shortness, compactness; निरायतत्वादुदरेण ताम्यता Ki.8.17.
    -आयति a. one whose end is at hand; नियता लघुता निरायतेः Ki.2.14.
    -आयास a. not fatiguing, easy.
    -आयुध a. unarmed, weaponless.
    -आरम्भ a. abstaining from all work (in good sense); Mb.3.82.11.
    -आलम्ब a.
    1 having no prop or support (fig. also); ऊर्ध्वबाहुं निरालम्बं तं राजा प्रत्यभाषत Rām.7.89.1; निरालम्बो लोकः कुलमयशसा नः परिवृतम् Mv.4.53.
    -2 not depending on another, independent.
    -3 self-supported, friendless, alone; निरालम्बो लम्बोदरजननि कं यामि शरणम् Jag. (
    -म्बा) spikenard. (
    -म्बम्) Brahman.
    -आलोक a.
    1 not looking about or seeing.
    -2 deprived of sight.
    -3 deprived of light, dark; निरालोकं लोकम् Māl.5.3; Bhāg.8.24.35.
    -5 invisible. (
    -कः) an epithet of Śiva.
    -आवर्ण a. manifest, evident.
    -आश a.
    1 devoid of hope, despairing or despondent of; मनो बभूवेन्दुमतीनिराशम् R.6.2.
    -2 depriving (one) of all hope.
    -आशक, -आशिन् a. hopeless; अद्य दुर्योधनो राज्याज्जीविताच्च निराशकः (भविष्यति) Mb.8.74.13.
    -आशङ्क a. fearless.
    -आशा hopeless- ness, despair.
    -आशिस् a.
    1 without a boon or blessing, without virtues; आश्रमा विहिताः सर्वे वर्जयित्वा निराशिषम् Mb.12.63.13.
    -2 without any desire, wish or hope, indifferent; निराशीर्यतचित्तात्मा Bg.4.21; जगच्छ- रण्यस्य निराशिषः सतः Ku.5.76.
    -आश्रय a.
    1 without a prop or support, supportless, unsupported; न तिष्ठति निराश्रयं लिङ्गम् Sāṅ. K.41.
    -2 friendless, destitute, alone, without shelter or refuge; निराश्रयाधुना वत्सलता.
    -3 not deep (as a wound).
    -आस्वाद a. tasteless, insipid, un- savoury.
    -आहार a. 'foodless', fasting, abstaining from food. (
    -रः) fasting; कालो$ग्निः कर्म मृद् वायुर्मनो ज्ञानं तपो जलम् । पश्चात्तापो निराहारः सर्वे$मी शुद्धिहेतवः ॥ Y.3.31.
    -इङ्ग a. immovable, stationary; यथा दीपो निवातस्थो निरिङ्गो ज्वलते पुनः Mb.12.46.6.
    -इच्छ a. without wish or desire, indifferent.
    -इन्द्रिय a.
    1 having lost a limb or the use of it.
    -2 mutilated, maimed.
    -3 weak, infirm, frail; Kaṭh.1.1.3.
    -4 barren.
    -5 without प्रमाण or means of certain knowledge; निरिन्द्रिया ह्यमन्त्राश्च स्त्रियो$नृत- मिति स्थितिः Ms.9.18.
    -6 destitute of manly vigour, impotent (Ved.).
    -इन्धन a. destitute of fuel.
    -ईति a. free from the calamities of the season; निरातङ्का निरीतयः R.1.63; see ईति.
    -ईश्वर a. godless, atheistic. -˚वाद atheistic doctrine.
    -ईषम् the body of a plough.
    -ईह a.
    1 desireless, indifferent; निरीहाणामीशस्तृणमिव तिरस्कारविषयः Mu.3.16.
    -2 inactive; निरीहस्य हतद्विषः R.1.24.
    (-हा), -निरीहता, -त्वम् 1 inactivity.
    -2 indifference.
    -उच्छ्वास a.
    1 breathless, without breathing; निरुच्छ्वासं हरिं चक्रुः Rām.7.7.6.
    -2 narrow, contracted; उपेयुषो वर्त्म निरन्तराभिरसौ निरुच्छ्वासमनीकिनीभिः Śi.3.32.
    -3 dead; निरुच्छ्वासाः पुनः केचित् पतिता जगतीतले Rām.6.58.13. (
    -सः) absence of breath; लोका निरुच्छ्वासनिपीडिता भृशम् Bhāg.4. 8.8.
    -उत्तर a.
    1 answerless, without a reply.
    -2 un- able to answer, silenced.
    -3 having no superior.
    -उत्थ a. irrecoverable.
    -उद्धति a. not jolting (a chariot); अभूतल- स्पर्शतया निरुद्धतिः Ś.7.1. (v. l.)
    -उत्सव a. without festivi- ties; विरतं गेयमृतुर्निरुत्सवः R.8.66.
    -उत्साह a.
    1 inactive, indolent.
    -2 devoid of energy.
    (-हः) 1 absence of energy.
    -2 indolence.
    -उत्सुक a.
    1 indifferent.
    -2 calm, tranquil.
    - उदक a. waterless.
    1 having no belly or trunk.
    -2 thin (अतुन्दिल); श्रीमान्निरुदरो महान् Rām.3.16.31.
    -उद्यम, -उद्योग a. effortless, inactive, lazy, idle.
    उद्विग्न, -उद्वेग a. free from excitement or perturbation, sedate, calm.
    -उपक्रम a.
    1 without a commencement.
    -2 incurable.
    -उपद्रव a.
    1 free from calamity or affliction, not visited by danger or adver- sity, lucky, happy, undisturbed, unmolested, free from hostile attacks.
    -2 free from national distress or tyranny.
    -3 causing no affliction.
    -4 auspicious (as a star).
    -5 secure, peaceful.
    -उपधि a. guileless, honest; U.2.2. ˚जीवन a. leading an honest life. (v. l.).
    -उपपत्ति a. unsuitable.
    1 without any title or designation; अरे आर्यचारुदत्तं निरुपपदेन नाम्नालपसि Mk.1.18/19.
    -2 unconnected with a subordinate word.
    -उपप्लव a.
    1 free from disturbance, obstacle or calamity, unharmed; निरुपप्लवानि नः कर्माणि संवृत्तानि Ś3.
    -2 not causing any affliction or misery.
    -3 an epithet of Śiva.
    -उपभोग a. without enjoyment; संसरति निरुपभोगं भावैरधिवासितं लिङ्गम् Sāṅ. K.4.
    - उपम a. peerless, matchless, incomparable.
    -उपसर्ग free from portents.
    -उपस्कृत a. not corrupted, pure; of self-denying temperament; शमेन तपसा चैव भक्त्या च निरुपस्कृतः । शुद्धात्मा ब्राह्मणो रात्रौ निदर्शनमपश्यत ॥ Mb.12.271.14.
    1 not injured, unhurt.
    -2 auspicious, lucky.
    -उपाख्य a.
    1 unreal, false, non-existent (as वन्ध्यापुत्र).
    -2 immaterial.
    -3 invisible. (
    -ख्यम्) the supreme Brahman.
    -उपाधि (क) a. without qualities, absolute.
    -उपाय a.
    1 without expedients, helpless.
    -2 unsuc- cessful.
    -उपेक्ष a.
    1 free from trick or fraud.
    -2 not neglectful.
    -उष्मन् a. devoid of heat, cold.
    -गन्ध a. void of smell, scentless, unfragrant, inodorous; निर्गन्धा इव किंशुकाः. ˚पुष्पी f. the Śālmali tree.
    -गर्व a. free from pride.
    -गवाक्ष a. windowless.
    -गुण a.
    1 stringless (as a bow).
    -2 devoid of all properties.
    -3 devoid of good qualities, bad, worthless; निर्गुणः शोभते नैव विपुलाड- म्बरो$पि ना Bv.1.115.
    -4 without attributes; साकारं च निराकारं सगुणं निर्गुणं विभुम् Brahmavai. P.
    -5 having no epithet. (
    -णः) the Supreme Spirit. ˚आत्मक a. having no qualities.
    -गृहः a. houseless, homeless; सुगृही निर्गृही- कृता Pt.39.
    -गौरव a.
    1 without dignity, undignified.
    -2 devoid of respect.
    -ग्रन्थ a.
    1 freed from all ties or hindrances; आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे । कुर्वन्त्यहैतुकीं भक्तिम् Bhāg.1.7.1.
    -2 poor, possessionless, beggarly.
    -3 alone, unassisted.
    (-न्थः) 1 an idiot, a fool.
    -2 a gambler.
    -3 a saint or devotee who has renounced all worldly attachments and wanders about naked and lives as a hermit.
    -4 A Buddha Muni.
    -ग्रन्थक a.
    1 clever, expert.
    -2 unaccompanied, alone.
    -3 deserted, abandoned.
    -4 fruitless. (
    -कः 1 a religious mendicant.
    -2 a naked devotee.
    -3 a gam- bler.
    -ग्रन्थिक a. clever. (
    -कः) a naked mendicant, a Jaina mendicant of the Digambara class.
    -घटम् 1 a free market.
    -2 a crowded market.
    -घण्टः See निघण्टः.
    -घृण a.
    1 cruel, merciless, pitiless.
    -2 shame- less, immodest.
    -घृणा cruelty.
    -घोष a. noiseless, still, calm.
    -जन a.
    1 tenantless, uninhabited, unfrequented, lonely, desolate.
    -2 without any retinue or attendants; भूयश्चैवाभिरक्षन्तु निर्धनान्निर्जना इव Mb.12.151.7. (
    -नम्) a desert, solitude, lonely place.
    -जन्तु a. free from living germs; H. Yoga.
    -जर a.
    1 young, fresh.
    -2 imperishable, immortal. (
    -रः) a deity, god; (nom. pl. निर्जराः -निर्जरसः) (
    -रम्) ambrosia, nectar.
    -जरायु a. Ved. skinless.
    -जल a.
    1 waterless, desert, destitute of water.
    -2 not mixed with water. (
    -लः) a waste, desert. ˚एकादशी N. of the eleventh day in the bright half of Jyeṣṭha.
    -जाड्य free from coldness.
    -जिह्वः a frog.
    -जीव a.
    1 lifeless.
    -2 dead; चिता दहति निर्जीवं चिन्ता दहति जीवितम्.
    -ज्ञाति a. having no kinsmen, alone.
    -ज्वर a. feverless, healthy.
    -दण्डः a Śūdra.
    -दय a.
    1 merci- less, cruel, pitiless, unmerciful, unkind.
    -2 passion- ate.
    -3 very close, firm or fast, strong, excessive, violent; मुग्धे विधेहि मयि निर्दयदन्तदंशम् Gīt.1; निर्दयरति- श्रमालसाः R.19.32; निर्दयाश्लेषहेतोः Me.18.
    -4 unpitied by any; निर्दया निर्नमस्कारास्तन्मनोरनुशासनम् Ms.9.239.
    -दयम् ind.
    1 unmercifully, cruelly.
    -2 violently, excessively; न प्रहर्तुमलमस्मि निर्दयम् R.11.84.
    -दश a. more than ten days old; यदा पशुर्निर्दशः स्यादथ मेध्यो भवे- दिति Bhāg.9.7.11.
    - दशन a. toothless.
    -दाक्षिण्य a. uncourteous.
    -दुःख a.
    1 free from pain, painless.
    -2 not causing pain.
    -दैन्य a. happy, comfortable.
    -दोष a.
    1 faultless, defectless; न निर्दोषं न निर्गुणम्
    -2 guiltless, innocent.
    -द्रव्य a.
    1 immaterial.
    -2 without property, poor.
    -द्रोह a. not hostile, friendly, well-disposed, not malicious.
    -द्वन्द्व a.
    1 indifferent in regard to opposite pairs of feelings (pleasure or pain), neither glad nor sorry; निर्द्वन्द्वो निर्ममो भूत्वा चरिष्यामि मृगैः सह Mb.1.85.16; निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् Bg.2.45.
    -2 not dependent upon another, independent.
    -3 free from jealousy or envy.
    -4 not double.
    -5 not contested, un- disputed.
    -6 not acknowledging two principles.
    -धन a. without property, poor, indigent; शशिनस्तुल्यवंशो$पि निर्धनः परिभूयते Chāṇ.82. (
    -नः) an old ox. ˚ता, ˚त्वम् poverty, indigence.
    -धर्म a. unrighteous, impious, unholy.
    -धूम a. smokeless.
    -धौत a. cleansed, rendered clean; निर्धौत- दानामलगण्डभित्तिर्वन्यः सरित्तो गज उन्ममज्ज R.5.43.
    -नमस्कार a.
    1 not courteous or civil, not respecting any one.
    -2 disrespected, despised.
    -नर a. abandoned by men, deserted.
    -नाणक a. coinless, penniless; Mk.2.
    -नाथ a. without a guardian or master. ˚ता
    1 want of protection.
    -2 widowhood.
    -3 orphanage.
    -नाभि a. going or reaching beyond the navel; निर्नाभि कौशेयमुपात्तबाणम् Ku.7.7.
    -नायक a. having no leader or ruler, anarchic.
    -नाशन, -नाशिन् a. expelling, banishing.
    -निद्र a. sleepless, wakeful.
    -निमित्त a.
    1 causeless.
    -2 disinterested.
    -निमेष a. not twinkling.
    -बन्धु a. without kindred or relation, friendless.
    -बल n. powerless, weak, feeble.
    -बाध a.
    1 unobstructed.
    -2 unfrequented, lonely, solitary.
    -3 unmolested.
    (-धः) 1 a part of the marrow.
    -2 a knob.
    -बीज a. seedless, impotent. (
    -जा) a sort of grape (Mar. बेदाणा).
    -बुद्धि a. stupid, ignorant, foolish.
    -बुष, -बुस a. unhusked, freed from chaff.
    -भक्त a. taken without eating (as a medicine).
    -भय a.
    1 fearless, undaunted.
    -2 free from danger, safe, secure; निर्भयं तु भवेद्यस्य राष्ट्रं बाहुबलाश्रितम् Ms.9.255.
    -भर a.
    1 excessive, vehement, violent, much, strong; त्रपाभरनिर्भर- स्मरशर &c. Gīt.12; तन्व्यास्तिष्ठतु निर्भरप्रणयिता मानो$पि रम्यो- दयः Amaru.47.
    -2 ardent.
    -3 fast, close (as embrace); कुचकुम्भनिर्भरपरीरम्भामृतं वाञ्छति Gīt.; परिरभ्य निर्भरम् Gīt.1.
    -4 sound, deep (as sleep).
    -5 full of, filled with (at the end of comp.); आनन्द˚, गर्व˚ &c. (
    -रः) a servant receiving no wages. (
    -रम्) excess. (
    -रम् ind.)
    1 ex- cessively, exceedingly, intensely.
    -2 soundly.
    -भाग्य a. unfortunate, unlucky.
    -भाज्य a. to be separated; स निर्भाज्यः स्वकादंशात् किंचिद्दत्वोपजीवनम् Ms.9.27.
    -भृतिः a. without wages, hireless.
    -भोगः a. not fond of plea- sures.
    -मक्षिक a. 'free from flies', undisturbed, private, lonely. (
    -कम्) ind. without flies, i. e. lonely, private; कृतं भवतेदानीं निर्मक्षिकम् Ś.2,6.
    -मज्ज a. fatless, meagre.
    -मत्सर a. free from envy, unenvious; निर्मत्सरे मत्समे वत्स... वसुन्धराभारमारोप्य Rāmāyaṇachampū.
    -मत्स्य a. fishless.
    -मद a.
    1 not intoxicated, sober, quiet.
    -2 not proud, humble.
    -3 sad, sorry.
    -4 not in rut (as an elephant).
    -मनुज, -मनुष्य a. tenantless, uninhabited, deserted by men.
    -मन्तु a. faultless, innocent.
    -मन्त्र a.
    1 a ceremony, unaccompanied by holy texts.
    -2 not familiar with holy texts; Mb.12.36.43.
    -मन्यु, -मन्युक a. free from anger; Mb.5.133.4.
    -मम a.
    1 free from all connections with the outer world, who has renounced all worldly ties; संसारमिव निर्ममः (ततार) R.12.6; Bg.2.71; निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः 3.3.
    -2 unselfish, disinterested.
    -3 indifferent to (with loc.); निर्ममे निर्ममो$र्थेषु मथुरां मधुराकृतिः R.15.28; प्राप्तेष्वर्थेषु निर्ममाः Mb.
    -4 an epithet of Śiva.
    -मर्याद a.
    1 boundless, immeasurable.
    -2 transgressing the limits of right or propriety, unrestrained, unruly, sinful, criminal; मनुजपशुभिर्निर्मर्यादैर्भवद्भिरुदायुधैः Ve.3.22.
    -3 confused.
    -4 insolent, immodest. (
    -दम्) ind. confusedly, topsy- turvy. (
    -दम्) confusion, disorder.
    -मल a.
    1 free from dirt or impurities, clear, pure, stainless, unsullied (fig. also); नीरान्निर्मलतो जनिः Bv.1.63.
    -2 resplendent, bright; Bh.1.56.
    -3 sinless, virtuous; निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा Ms.8.318.
    (-लम्) 1 talc.
    -2 the remainings of an offering made to a deity. ˚उपलः a crystal.
    - मशक a. free from gnats.
    -मांस a. fleshless; स्वल्प- स्नायुवसावशेषमलिनं निर्मांसमप्यस्थिकम् Bh.2.3.
    -मान a.
    1 without self-confidence.
    -2 free from pride.
    -मानुष a. uninhabited, desolate.
    -मार्ग a. roadless, pathless.
    -मिथ्य a. not false, true; H. Yoga.
    -मुटः 1 a tree bearing large blossoms.
    -2 the sun.
    -3 a rogue. (
    -टम्) a large free market or fair.
    -मूल a.
    1 rootless (as a tree).
    -2 baseless, unfounded (statement, charge &c.).
    -3 eradicated.
    -मेघ a. cloudless.
    -मेध a. without un- derstanding, stupid, foolish, dull.
    -मोह a. free from illusion. (
    -हः) an epithet of Śiva.
    -यत्न a. inactive, lazy, dull.
    -यन्त्रण a.
    1 unrestrained, unobstructed, uncontrolled, unrestricted.
    -2 unruly, self-willed, in- dependent.
    (-णम्) 1 squeezing out.
    -2 absence of restraint, independence.
    -यशस्क a. without fame, dis- creditable, inglorious.
    -युक्त a.
    1 constructed, built.
    -2 directed.
    -3 (in music) limited to metre and mea- sure.
    -युक्ति f.
    1 disunion.
    -2 absence of connection or government.
    -3 unfitness, impropriety.
    -युक्तिक a.
    1 disjoined, unconnected.
    -2 illogical, unmeaning.
    -3 unfit, improper.
    -यूथ a. separated from the herd, strayed from the flock (as an elephant).
    -यूष = निर्यास.
    -योगक्षेम a. free from care (about acquisition); Bg.2. 45.
    -रक्त a. (
    -नीरक्त) colourless, faded.
    -रज, -रजस्क a.
    (-नीरज, नीरजस्क) 1 free from dust.
    -2 devoid of passion or darkness. (
    -जः) an epithet of Śiva.
    -रजस् (नरिजस्) a. see
    नीरज. (-f.) a woman not men- struating. ˚तमसा absence of passion or darkness.
    -रत (नीरत) a. not attached to, indifferent.
    -रन्ध्र a.
    (नीरन्ध्र) 1 without holes or interstices, very close or contiguous, thickly situated; नीरन्ध्रनीरनिचुलानि सरित्तटानि U.2.23.
    -2 thick, dense.
    -3 coarse, gross.
    -रव a. (
    -नीरव) not making any noise, noiseless; गतिविभ्रमसाद- नीरवा (रसना) R.8.58.
    -रस a.
    (नीरस) 1 tasteless, unsavoury, flavourless.
    -2 (fig.) insipid, without any poetic charm; नीरसानां पद्मानाम् S. D.1.
    -3 sapless, without juice, withered or dried up; Ś. Til.9.
    -4 vain, use- less, fruitless; अलब्धफलनीरसान् मम विधाय तस्मिन् जने V.2.11.
    -5 disagreeable.
    -6 cruel, merciless. (
    -सः) the pomegranate.
    - रसन a. (
    नीरसन) having no girdle (रसना); Ki.5.11.
    -रुच् a. (
    नीरुच्) without lustre, faded, dim; परिमलरुचिराभिर्न्यक्कृतास्तु प्रभाते युवतिभिरुप- भोगान्नीरुचः पुष्पमालाः Śi.11.27.
    -रुज्, -रुज a. (नीरुज्, नीरुज) free from sickness, healthy, sound; नीरुजस्य किमौषधैः H.1.
    -रूप a. (नीरूप) formless, shapeless.
    (-पः) 1 air, wind.
    -2 a god. (
    -पम्) ether.
    -रोग a. (नीरोग) free from sickness or disease, healthy, sound; यथा नेच्छति नीरोगः कदाचित् सुचिकित्सकम् Pt.1.118.
    -लक्षण a.
    1 having no auspicious marks, ill-featured.
    -2 undisting- uished.
    -3 unimportant, insignificant.
    -4 unspotted.
    -5 having a white back.
    -लक्ष्य a. invisible.
    -लज्ज a. shameless, impudent.
    -लाञ्छनम् the marking of dome- stic animals (by perforating the nose &c.).
    -लिङ्ग a. having no distinguishing or characteristic marks.
    -लिप्त a.
    1 unanointed.
    -2 undefiled, unsullied.
    -3 indifferent to.
    (-प्तः) 1 N. of Kṛiṣṇa.
    -2 a sage.
    -लून a. cut through or off.
    -लेप a.
    1 unsmeared, unanointed; निर्लेपं काञ्चनं भाण्डमद्भिरेव विशुध्यति Ms.5.112.
    -2 stainless, sinless. (
    -पः) a sage.
    -लोभ a. free from desire or avarice, unavaricious.
    -लोमन् a. devoid of hair, hairless.
    -वंश a. without posterity, childless.
    1 not speaking, silent.
    -2 unobjectionable, blameless; (for other senses see the word separately).
    -नम् ind. silently; माल्येन तां निर्वचनं जघान Ku.7.19.
    -वण, -वन a.
    1 being out of a wood.
    -2 free from woods.
    -3 bare, open.
    -वत्सल a. not loving or fondling (esp. children); निर्वत्सले सुतशतस्य विपत्तिमेतां त्वं नानुचिन्तयसि Ve.5.3.
    -वर = निर्दरम् q. v.
    -वसु a. destitute of wealth, poor.
    -वाच्य a.
    1 not fit to be said.
    -2 blameless, unobjectionable; सखीषु निर्वाच्य- मधार्ष्ट्यदूषितं प्रियाङ्गसंश्लेषमवाप मानिनी Ki.8.48.
    -वात a. free or sheltered from wind, calm, still; हिमनिष्यन्दिनी प्रातर्निर्वातेव वनस्थली R.15.66. (
    -तः) a place sheltered from or not exposed to wind; निर्वाते व्यजनम् H.2.124.
    -वानर a. free from monkeys.
    -वायस a. free from crows.
    -वार्य a.
    1 irresistible.
    -2 acting fearlessly or boldly.
    -विकल्प, -विकल्पक a.
    1 not admitting an alternative.
    -2 being without determination or resolu- tion.
    -3 not capable of mutual relation.
    -4 conditioned.
    -5 undeliberative.
    -6 recognizing no such distinction as that of subject and object, or of the knower and the known; as applied to समाधि or contemplation, it is 'an exclusive concentration upon the one entity without distinct and separate consciousness of the knower, the known, and the knowing, and without even self-consciousness'; निर्विकल्पकः ज्ञातृज्ञानादिविकल्पभेद- लयापेक्षः; नो चेत् चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ Bh.3.61; आत्मारामा विहितरतयो निर्विकल्पे समाधौ Ve.1.23.
    -7 (in phil.) not arising from the relation of the qualifier and the qualified, (विशेषणविशेष्यसंबन्धानवगाहि प्रत्यक्षं ज्ञानम्) said of knowledge not derived from the senses, as घटत्व. (
    -ल्पम्) ind. without hesitation or wavering.
    -विकार a.
    1 unchanged, unchangeable, immutable.
    -2 not dispos- ed; तौ स्थास्यतस्ते नृपती निदेशे परस्परावग्रहनिर्विकारौ M.5.14.
    -3 disinterested; तरुविटपलतानां बान्धवो निर्विकारः Ṛs.2.28. (
    -रः) the Supreme deity.
    -विकास a. unblown.
    -विघ्न a. uninterrupted, unobstructed, free from impediments; निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा. (
    -घ्नम्) absence of impedi- ment.
    -विचार a. not reflecting, thoughtless, incon- siderate; रे रे स्वैरिणि निर्विचारकविते मास्मत्प्रकाशीभव Chandr. 1.2. (
    -रम्) ind. thoughtlessly, unhesitatingly.
    -वि- चिकित्स a. free from doubt or reflection.
    -विचेष्ट a. motionless, insensible; यो हि दिष्टमुपासीनो निर्विचेष्टः सुखं शयेत् Mb.3.32.14.
    -वितर्क a. unreflecting.
    -विनोद a. without amusement, void of pastime, diversion or solace; शङ्के रात्रौ गुरुतरशुचं निर्विनोदां सखीं ते Me.9.
    -विन्ध्या N. of a river in the Vindhya hills; निर्विन्ध्यायाः पथि भव रसाभ्यन्तरः सन्निपत्य Me.28.
    -विमर्श a.
    1 void of reflec- tion, thoughtless.
    -2 not having विमर्श Sandhi.
    -विवर a.
    1 having no opening or cavity.
    2 without interstices or interval, close, compact; घटते हि संहततया जनितामिदमेव निर्विवरतां दधतोः Śi.9.44.
    -विवाद a.
    1 not contending or disagreeing.
    -2 undisputed, not contra- dicted or disputed, universally acknowledged.
    -विवेक a. indiscreet, void of judgment, wanting in discrimination, foolish.
    -विशङ्क a. fearless, undaunted, confident; Ms.7.176; यस्मिन्कृत्यं समावेश्य निर्विशङ्केन चेतसा । आस्यते सेवकः स स्यात् कलत्रमिव चापरम् ॥ Pt.1.85.
    -विशेष a. showing or making no difference, indiscriminating, without dis- tinction; निर्विशेषा वयं त्वयि Mb.; निर्विशेषो विशेषः Bh.3.5. 'a difference without distinction'.
    -2 having no difference, same, like, not differing from (oft. in comp.); निर्विशेषाकृति 'having the same form'; प्रवातनीलो- त्पलनिर्विशेषम् Ku.1.46; स निर्विशेषप्रतिपत्तिरासीत् R.14.22.
    -3 indiscriminate, promiscuous. (
    -षः) absence of difference. (निर्विशेषम् and निर्विशेषेण are used adverbially in the sense of 'without difference', 'equally', indiscrimi- nately'; क्रुद्धेन विप्रमुक्तो$यं निर्विशेषं प्रियाप्रिये Rām.7.22.41. स्वगृहनिर्विशेषमत्र स्थीयताम् H.1; R.5.6.).
    -विशेषण a. without attributes.
    -विष a. poisonless (as a snake); निर्विषा डुण्डुभाः स्मृताः.
    -विषङ्ग a. not attached, indifferent.
    -विषय a.
    1 expelled or driven away from one's home, residence or proper place; मनोनिर्विषयार्थकामया Ku.5.38; R.9.32; also
    -निर्विषयीकृत; वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयी- कृताः Rām.2.14.4.
    -2 having no scope or sphere of action; किंच एवं काव्यं प्रविरलविषयं निर्विषयं वा स्यात् S. D.1.
    -3 not attached to sensual objects (as mind).
    -विषाण a. destitute of horns.
    -विहार a. having no pleasure.
    -वीज, -बीज a.
    1 seedless.
    -2 impotent.
    -3 causeless.
    -वीर a.
    1 deprived of heroes; निर्वीरमुर्वीतलम् P. R.1.31.
    -2 cowardly.
    -वीरा a woman whose husband and children are dead.
    -वीर्य a. powerless, feeble, unmanly, impotent; निर्वीर्यं गुरुशापभाषितवशात् किं मे तवेवायुधम् Ve.3.34.
    -वीरुध, -वृक्ष a. treeless.
    -वृत्ति f. accomplishment, achievement; अत आसां निर्वृत्त्या अपवर्गः स्यात् । आतण्डुलनिर्वृत्तेः आ च पिष्टनिर्वृत्तेरभ्यास इति ॥ ŚB. on MS.11.1.27. -a. having no occupation, destitute. See निर्वृति.
    -वृष a. depriv- ed of bulls.
    -वेग a. not moving, quiet, calm.
    -वेतन a honorary, unsalaried.
    -वेद a. not acknowledging the Vedas, an atheist, infidel.
    -वेष्टनम् a. a weaver's shuttle.
    -वैर a. free from enmity, amicable, peaceable. (
    -रम्) absence of enmity.
    -वैलक्ष्य a. shameless.
    -व्यञ्जन a.
    1 straight-forward.
    -2 without condiment. (
    -नम् ind.) plainly, in a straight-forward or honest manner.
    -व्यथ, -न a.
    1 free from pain.
    -2 quiet, calm.
    -व्यथनम् a hole; छिद्रं निर्व्यथनम् Ak.
    -व्यपेक्ष a. indifferent to, regardless of; मृग्यश्च दर्भाङ्कुरनिर्व्यपेक्षास्तवागतिज्ञं समबोधयन् माम् R.13.25;14.39.
    -व्यलीक a.
    1 not hurting or offending.
    -2 without pain.
    -3 pleased, doing anything willingly.
    -4 sincere, genuine, undissembling.
    -व्यवधान a. (ground) uncovered, bare.
    -व्यवश्थ a. moving hither and thither.
    -व्यसन a. free from bad inclination.
    -व्याकुल a. calm.
    -व्याघ्र a. not haunted or infested by tigers.
    -व्याज a.
    1 candid, upright, honest, plain.
    -2 without fraud, true, genuine.
    -3 got by heroism or daring deeds (not by fraud or cowardly conduct); अशस्त्रपूतनिर्व्याजम् (महामांसम्) Māl.5.12. (v. l.)
    -4 not hypocritical; धर्मस्य निर्व्याजता (विभूषणम्) Bh.2.82. (
    -जम् ind.) plainly, honestly, candidly; निर्व्याजमालिङ्गितः Amaru.85.
    -व्याजीकृत a. made plain, freed from deceit.
    -व्यापार a.
    1 without employment or business, free from occupation; तं दधन्मैथिलीकण्ठनिर्व्यापारेण बाहुना R.15.56.
    -2 motionless; U.6.
    -व्यावृत्ति a. not invol- ving any return (to worldly existence).
    -व्रण a.
    1 un- hurt, without wounds.
    -2 without rents.
    -व्रत a. not observing vows.
    -व्रीड a. shameless, impudent.
    -हिमम् cessation of winter.
    -हेति a. weaponless.
    -हेतु a. cause- less, having no cause or reason.
    -ह्रीक a.
    1 shameless, impudent.
    -2 bold, daring.

    Sanskrit-English dictionary > निर् _nir

  • 3 कर्ण _karṇa

    कर्ण a. Ved.
    1 Having long ears.
    -2 Furnished with chaff (as grain).
    -र्णः 1 The ear; अहो खलभुजङ्गस्य विपरीतवधक्रमः । कर्णे लगति चान्यस्य प्राणैरन्यो वियुज्यते ॥ Pt.1. 35, 34 also;
    -कर्णे दा to listen;
    कर्णमागम् to come to the ear, become known; तद्गुणैः कर्णमागत्य R.1.9;
    कर्णे कृ to put round the ear; Ch. P.1; कर्णे कथयति whis- pers in the ear; cf. षट्कर्ण, चतुष्कर्ण &c. also.
    -2 The handle or ear of a vessel; उभा कर्णा हिरण्यया Rv.8.72.12.
    -3 The helm or rudder of a ship; सेना भ्रमति संख्येषु हत- कर्णेव नौर्जले Rām.6.48.26.
    -4 The hypotenuse of a triangle.
    -5 The diameter of a circle; Sūrya.
    -6 An intermediate region or quarter (उपदिग्भाग); Mb.6. 6.1.
    -7 (In prosody) A spondee.
    -8 N. of a tree (Mar. बाहवा, रुइमांदार) Rām.5.56.34.
    -2 N. of a celebrated warrior on the side of the Kauravas mentioned in the Mahābhārata. भवान् भीष्मश्च कर्णश्च Bg.1.8;11.34. [He was the son of Kuntī begotten on her by the god Sun while she was yet a virgin residing at her father's house (see Kuntī). When the child was born, Kuntī, afraid of the censure of her relatives and also of public scandal, threw the boy into the river where he was found by Adhiratha, charioteer of Dhṛitrāṣṭra, and given over to his wife Rādhā, who brought him up like her own child; whence Karṇa is often called Sūtaputra, Rādheya &c. Karṇa, when grown up, was made king of Aṇga by Duryodhana, and became by virtue of his many generous acts a type of charity. On one occasion Indra (whose care it was to favour his son Arjuna) disguised himself as a Brāhmaṇa and cajoled him out of his divine armour and ear-rings, and gave him in return a charmed javelin. With a desire to make himself proficient in the science of war, he, calling himself a Brāhmaṇa went to Parasurāma and learnt that art from him. But his secret did not long remain concealed. On one occasion when Parasurāma had fallen asleep with his head resting on Karṇa's lap, a worm (supposed by some to be the form assumed by Indra himself to defeat Karṇa's object) began to eat into his lap and made a deep rent in it; but as Karṇa showed not the least sign of pain, his real character was discovered by his preceptor who cursed him that the art he had learnt would avail him not in times of need. On another occasion he was curse by a Brāhmaṇa (whose cow he had unwittingly slain in chase) that the earth would eat up the wheel of his chariot in the hour of trial. Even with such disadvan- tages as these, he acquitted himself most valiantly in the great war between the Paṇḍavas and Kauravas, while acting as generalissimo of the Kaurava forces after Bhīṣma and Droṇa had fallen. He maintained the field against the Paṇḍavas for three days, but on the last day he was slain by Arjuna while the wheel of his chariot had sunk down into the earth. Karṇa was the most intimate friend of Duryodhana, and with Śakuni joined him in all the various schemes and plots that were devised from time to time for the destruction of the Paṇ&dvas.]
    -Comp. -अञ्चलः (लम्) Ear-lobe; (Mātaṅga L.5.12.)
    -अञ्जलिः 1 The auditory passage of the outer ear.
    -2 The ears pricked up; आपीय कर्णाञ्जलिभिर्भवापहाम् Bhāg.3.13.5.
    -अनुजः Yudhiṣṭhira.
    -अन्तिक a. close to the ear; स्वनसि मृदु कर्णान्तिकचरः Ś.1.23.
    -अन्दुः, -न्दू f. an ornament for the ear, ear-ring.
    -अर्पणम् giving ear, listening.
    -आरा (= -वेधनी). -आस्फालः the flapping of the elephant's ears.
    -इन्दुः f. a semicircular ear-ring.
    -उत्तंसः an ear-ornament or merely an ornament (according to some authorities). (Mammaṭa says that here कर्ण means कर्णंस्थितत्व; cf. also his remark ad hoc:- कर्णावतंसादिपदे कर्णादिध्वनिनिर्मितः । सन्निधानार्थबोधार्थं स्थितेष्वेत- त्समर्थनम् ॥ K. P.7).
    -उपकर्णिका rumour; (lit. 'from ear to ear'). प्रागेव कर्णोपकर्णिकया श्रुतापवादक्षुभितहृदयः Pt.
    -ऊर्णः a kind of deer; कर्णोर्णैकपदं चास्मै निर्जुष्टं वृकनाभिभिः Bhāg.
    -कषायः Dirt in the ears; आपीयतां कर्णकषायशोषाननुक्रमिष्ये न इमान्सुपेशान् Bhāg.2.6.46.
    -कीटा, -टी 1 a worm with many feet and of a reddish colour,
    -2 a small centipede.
    -कुमारी N. of Bhavānī.
    -कूटः The tower at the corner of the roof; Māna.19.54-55.
    -क्ष्वेडः (in Medic.) a constant noise in the ear.
    -गूथम् ear- wax.
    (-थः) -गूथकः hardening of the wax of the ear.
    -गोचर a. audible.
    -ग्राहः a helmsman.
    -चूलिका f. An ear-ring; उत्कृत्तकर्णचूलिकेन मुखेन...... Svapna.2.
    -जप a. (also कर्णेजप) a secret traducer, talebearer, informer. कर्णेजपः सूचकः Mbh. on P.III.2.13.
    -जपः, -जापः slandering, tale-bearing, calumniating.
    -जलूका a small centipede. (also
    -जलौकस्, -जलौका)
    -जाहम् the root of the ear; cf. तस्य पाकमूले पील्वादिकर्णादिभ्यः कुणब्जाह चौ Pān. V.2.24. अपि कर्णजाहविनिवेशिताननः Māl.5.8.
    -जित् m. 'conqueror of Karṇa', epithet of Arjuna, the third Pāṇḍava prince.
    -ज्वरः pain to the ear; U.5.6.
    -तालः the flapping of the elephant's ears, the noise made by it; विस्तारितः कुञ्जरकर्ण- तालैः R.7.39,9.71; Śi.17.37.
    -दर्पणः an ear-ring.
    -दुन्दुभिः = कर्णकीटा.
    -धारः a helmsman, a pilot; अकर्णधारा जलधौ विप्लवेतेह नौरिव H.3.2; अविनयनदीकर्णधार- कर्ण Ve.4.
    -धारिणी a female elephant.
    -पत्रकः The lobe of the ear; Y.3.96.
    -पथः the range of hearing.
    -परम्परा from ear to ear, hearsay; इति कर्णपरंपरया श्रुतम् Ratn.1.
    -पर्वन् n. the eighth (i. e. Karṇa) section of the Mahābhārata.
    -पाकः inflammation of the outer ear.
    -पालिः, -ली f.
    1 the lobe of the ear.
    -2 the outer edge of the ear. (
    -ली) an ornament of the ear.
    -पाशः a beautiful ear; U.6.27.
    -पिशाची f. a type of goddess.
    -पुटम् the auditory passage of the ear.
    -पूरः 1 an ornament (of flowers &c.) worn round the ear, an ear-ring; इदं च करतलं किमिति कर्णपूरतामारोपितम् K.6. प्रचुरसमरशोभासुभ्रुवः कर्णपूरः Śiva. B.3.46.
    -2 the Aśoka tree.
    -3 the Śirīṣa tree.
    -4 the blue lotus.
    -पूरकः 1 an ear-ring.
    -2 the Kadamba tree.
    -3 the Aṣoka tree.
    -4 the blue lotus.
    -प्रणादः, -प्रतिनाहः a disease of the ear.
    -प्रान्तः the lobe of the ear.
    -फलः a kind of fish.
    -भूषणम्, -भूषा an ear-ornament.
    -मुकुरः an ear-ornament.
    -मूलम् the root of the ear; तं कर्णमूलमागत्य रामे श्रीर्न्यस्यतामिति R.12.2.
    -मोटी a form of Durgā.
    -योनि a. having the ear as a source. तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसो दृशये कर्णयोनयः Rv.2.24.8.
    -लता, -लतिका the lobe of the ear; मन्ये$मुना कर्णलतामयेन N.7.64.
    -वंशः a raised platform or dais of bamboo.
    -वर्जित a. earless. (
    -तः) a snake.
    -विवरम्, -छिद्रम्, -पुरम्, -रन्ध्रम् the auditory passage of the ear.
    -विष् f. ear-wax; Ms.5.135.
    -विषम् 'poisoning the ear', slandering, backbiting.
    -वेधः piercing the ears to put ear-rings on; a religi- ous ceremony (संस्कार).
    -वेधनी, -वेधनिका an instrument for piercing the ear.
    -वेष्टः, -वेष्टनम् an ear-ring; सुकृतौ कर्णवेष्टौ च Rām.5.15.42.
    -शष्कुली the outer part of the ear (leading to the auditory passage); AV.9.8.1. अवलम्बितकर्णशष्कुलीकलसीकं रचयन्नवोचत N.2.8.
    -शूलः, -लम् ear-ache.
    -श्रव a. audible, loud; कर्णश्रवे$- निले Ms.4.12.
    -श्रावः, -संश्रवः 'running of the ear', discharge of pus or ichorous matter from the ear.
    -सूः f. Kuntī, mother of Karṇa.
    -स्रोतस् n. excretion of the ear (कर्णमल) कर्णस्रोतोभवं चापि मधुं नाम महासुरम् Mb.6. 67.14.
    -हर्म्यम् a tower, a side-tower.
    -हीन a. earless. (
    -नः) a snake.

    Sanskrit-English dictionary > कर्ण _karṇa

  • 4 अन्तर _antara

    अन्तर a. [अन्तं राति ददाति, रा-क]
    1 Being in the inside, interior, inward, internal (opp. बाह्य); योन्तरो यमयति Śat. Br.; ˚र आत्मा Tait. Up.; कश्चनान्तरो धर्मः S. D. अन्तरापणवीथ्यश्च नानापण्योपशोभिताः अनुगच्छन्तु Rām.7.64.3.
    -2 Near, proximate (आसन्न); कृष्वा युजश्चिदन्तरम् Rv.1. 1.9.
    -3 Related, intimate, dear, closely connected (आत्मीय) (opp. पर); तदेतत्प्रेयः पुत्रात्...... प्रेयो$न्यस्मात्सर्व- स्मादन्तरतरं यदयमात्मा Śat. Br.; अयमत्यन्तरो मम Bharata.
    -4 Similar (also अन्तरतम) (of sounds and words); स्थाने$न्तरतमः P.I.1.5; हकारस्य घकारोन्तरतमः Śabdak.; सर्वस्य पदस्य स्थाने शब्दतो$र्थतश्चान्तरतमे द्वे शब्दस्वरूपे भवतः P. VIII.1.1. Com.
    -5 (a) Different from, other than (with abl.); यो$प्सु तिष्ठन्नद्भ्यो$न्तरः Bṛi. Ār. Up.; आत्मा स्वभावो$न्तरो$न्यो यस्य स आत्मान्तरः अन्यस्वभावः व्यवसायिनो$न्तरम् P.VI.2.166 Sk. ततो$न्तराणि सत्त्वानि स्वादते स महाबलः Rām.7. 62.5. (b) The other; उदधेरन्तरं पारम् Rām.
    -6 Exterior, outer, situated outside, or to be worn outside (अन्तरं बहिर्योगोपसंव्यानयोः P.I.1.36) (In this sense it is declined optionally like सर्व in nom. pl. and abl. and loc. sing.) अन्तरे-रा वा गृहाः बाह्या इत्यर्थः (चण्डालादिगृहाः); अन्तरे-रा वा शाटकाः परिधानीया इत्यर्थः Sk.; so अन्तरायां पुरि, अन्तरायै नगर्यै, नमो$न्तरस्मै अमेधसाम् Vop.
    -रम् 1 (a) The interior, inside; ततान्तरं सान्तरवारिशीकरैः Ki.4.29,5.5; जालान्तरगते भानौ Ms.8.132; विमानान्तरलम्बिनीनाम् R.13.33; Mk.8.5, Ku. 7.62; अपि वनान्तरं श्रयति V.4.24; लीयन्ते मुकुलान्तरेषु Ratn. 1.26, Ki.3.58; अन्तरात् from inside, from out of; प्राकारपरिखान्तरान्निर्ययुः Rām.; अन्तरे in, into; वन˚, कानन˚, प्रविश्यान्तरे &c. (b) Hence, the interior of any thing, contents; purport, tenor; अत्रान्तरं ब्रह्मविदो विदित्वा Śvet. Up. (c) A hole, an opening; तस्य बाणान्तरेभ्यस्तु बहु सुस्राव शोणितम्.
    -2 Soul, heart; mind; सततमसुतरं वर्णयन्त्यन्तरम् Ki.5.18 the inmost or secret nature (lit. middle space or region); लब्धप्रतिष्ठान्तरैः भृत्यैः Mu.3.13 having enter- ed the heart; सदृशं पुरुषान्तरविदो महेन्द्रस्य V.3.
    -3 The Supreme Soul.
    -4 Interval, intermediate time or space, distance; रम्यान्तरः Ś.4.11; किंचिदन्तरमगमम् Dk.6; अल्प- कुचान्तरा V.4.49; क्रोशान्तरेण पथि स्थिताः H.4 at the distance of; बृहद् भुजान्तरम् R.3.54; अन्तरे oft. trans- lated by between, betwixt; गीतान्तरेषु Ku.3.38 in the intervals of singing; मरणजीवितयोरन्तरे वर्ते betwixt life and death; अस्त्रयोगान्तरेषु Rām.; तन्मुहूर्तकं बाष्पसलिलान्तरेषु प्रेक्षे तावदार्यपुत्रम् U.3 in the intervals of weeping; बाष्पविश्रामो$प्यन्तरे कर्तव्य एव U.4 at intervals; स्मर्तव्योस्मि कथान्तरेषु भवता Mk.7.7 in the course of conversation; कालान्तरावर्तिशुभाशुभानि H.1 v. l. See कालान्तरम्; सरस्वतीदृषद्वत्योर्यदन्तरम् Ms.2.17,22; द्यावापृथिव्यो- रिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन Bg.11.2; न मृणालसूत्रं रचितं स्तनान्तरे Ś.6.18 between the breasts; Bg.5.27; अस्य खलु ते बाणपथवर्तिनः कृष्णसारस्यान्तरे तपस्विन उपस्थिताः Ś.1; तदन्तरे सा विरराज धेनुः R.2.2;12.29. (b) Intervention (व्यवधान) oft. in the sense of 'through'; मेघान्तरालक्ष्यमि- वेन्दुबिम्बम् R.13.38 through the clouds; वस्त्रं अन्तरं व्यवधायकं यस्य स वस्त्रान्तरः P.VI.2.166 Sk.; महानद्यन्तरं यत्र तद्देशान्त- रमुच्यते; जालान्तरप्रेषितदृष्टिः R.7.9 peeping through a window; विटपान्तरेण अवलोकयामि Ś.1; क्षणमपि विलम्बमन्तरीकर्तु- मक्षमा K.36 to allow to come between or intervene; कियच्चिरं वा मैघान्तरेण पूर्णिमाचन्द्रस्य दर्शनम् U.3.
    -5 Room, place, space in general; मृणालसूत्रान्तरमप्यलभ्यम् Ku.1.4; न ह्यविद्धं तयोर्गात्रे बभूवाङ्गुलमन्तरम् Rām.; मूषिकैः कृते$न्तरे Y.1. 147; गुणाः कृतान्तराः K.4 finding or making room for themselves; न यस्य कस्यचिदन्तरं दातव्यम् K.266; देहि दर्शना- न्तरम् 84. room; पौरुषं श्रय शोकस्य नान्तरं दातुमर्हसि Rām. do not give way to sorrow; तस्यान्तरं मार्गते Mk.7.2 waits till it finds room; अन्तरं अन्तरम् Mk.2 make way, make way.
    -6 Access, entrance, admission, footing; लेभेन्तरं चेतसि नोपदेशः R.6.66 found no admission into (was not impressed on) the mind; 17.75; लब्धान्तरा सावरणे$पि गेहे 16.7.
    -7 Period (of time), term; मासान्तरे देयम् Ak.; सप्तैते मनवः । स्वे स्वेन्तरे सर्वमिदमुत्पाद्यापुश्चराचरम् Ms.1.63, see मन्वन्तरम्; इति तौ विरहान्तरक्षमौ R.8.56 the term or period of separation; क्षणान्तरे -रात् within the period of a moment.
    -8 Opportunity, occasion, time; देवी चित्रलेखामव- लोकयन्ती तिष्ठति । तस्मिन्नन्तरे भर्तोपस्थितः M.1. अत्रान्तरे प्रणम्याग्रे समुपविष्टः; Pt.1 on that occasion, at that time; अस्मिन्नन्तरे Dk.164; केन पुनरुपायेन मरणनिर्वाणस्यान्तरं संभावयिष्ये Māl.6; कृतकृत्यता लब्धान्तरा भेत्स्यति Mu.2.22 getting an opportunity; 9; यावत्त्वामिन्द्रगुरवे निवेदयितुं अन्तरान्वेषी भवामि Ś.7. find a fit or opportune time; शक्तेनापि सता जनेन विदुषा कालान्तरप्रेक्षिणा वस्तव्यम् Pt.3.12; waiting for a suitable opportunity or time; सारणस्यान्तरं दृष्ट्वा शुको रावणमब्रवीत् Rām.
    -9 Difference (between two things), (with gen. or in comp.) शरीरस्य गुणानां च दूरमत्यन्तमन्तरम् H.1.46; उभयोः पश्यतान्तरम् H.1.64, नारीपुरुषतोयानामन्तरं महदन्तरम् 2.39; तव मम च समुद्रपल्वलयोरिवान्तरम् M.1; Bg.13.34; यदन्तरं सर्षपशैलराजयोर्यदन्तरं वायसवैनतेययोः Rām.; द्रुमसानुमतां किमन्तरम् R.8.9;18.15; rarely with instr.; त्वया समुद्रेण च महदन्तरम् H.2; स्वामिनि गुणान्तरज्ञे Pt.1.11; difference; सैव विशिनष्टि पुनः प्रधानपुरषान्तरं सूक्ष्मम् Sāṅ. K.
    -1 (Math.) Difference, remainder also subtraction, cf. योगोन्तरेणोनयुतो$र्धितस्तौ राशी स्मृतौ संक्रमणाख्यमेतत् ॥ Līlā.
    -11 (a) Different, another, other, changed, altered (manner, kind, way &c.); (Note:- that in this sense अन्तर always forms the latter part of a compound and its gender remains unaffected i. e. neuter, whatever be the gender of the noun forming the first part; कन्यान्तरम् (अन्या कन्या), राजान्तरम् (अन्यो राजा), गृहान्तरम् (अन्यद् गृहम्); in most cases it may be rendered by the English word 'another'.); इदमवस्थान्तरमारोपिता Ś.3 changed condition; K.154; Mu.5; शुभाशुभफलं सद्यो नृपाद्देवाद्भवान्तरे Pt.1.121; जननान्तरसौहृदानि &Sacute.5.2 friendships of another (former) existence; नैवं वारान्तरं विधास्यते H.3 I shall not do so again; आमोदान् हरिदन्तराणि नेतुम् Bv.1.15, so दिगन्तराणि; पक्षान्तरे in the other case; देश˚, राज˚, क्रिया˚ &c. (b) Various, different, manifold (used in pl.); लोको नियम्यत इवात्मदशान्तरेषु Ś.4.2; मन्निमित्तान्यवस्थान्तराण्यवर्णयत् Dk.118 various or different states; 16; sometimes used pleonastically with अन्यत् &c.; अन्यत्स्थानान्तरं गत्वा Pt.1.
    -12 Distance (in space); व्यामो बाह्वोः सकरयोस्ततयोस्ति- र्यगन्तरम् Ak.; प्रयातस्य कथंचिद् दूरमन्तरम् Ks.5.8.
    -13 Absence; तासामन्तरमासाद्य राक्षरीनां वराङ्गना Rām.; तस्यान्तरं च विदित्वा ibid.
    -14 Intermediate member, remove, step, gradation (of a generation &c.); एकान्तरम् Ms.1.13; द्वयेकान्तरासु जातानाम् 7; एकान्तरमामन्त्रितम् P.VIII.1.55; तत्स्रष्टुरेकान्तरम् Ś.7.27 separated by one remove, See एकान्तर also.
    -15 Peculiarity, peculiar or characteristic possession or property; a (peculiar) sort, variety, or kind; व्रीह्यन्तरेप्यणुः Trik.; मीनो राश्यन्तरे, वेणुर्नृपान्तरे ibid.; प्रासङ्गो युगान्तरम् cf. also प्रधानपुरुषान्तरं सूक्ष्मम् Sāṅ. K.37. &c.
    -16 Weakness, weak or vulnerable point; a failing, defect, or defective point; प्रहरेदन्तरे रिपुम्, Śabdak. सुजयः खलु तादृगन्तरे Ki.2.52; असहद्भिर्माममिमित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः Rām; परस्यान्तरदर्शिना ibid.; कीटकेनेवान्तरं मार्गयमाणेन प्राप्तं मया महदन्तरम् Mk.9; अथास्य द्वादशे वर्षे ददर्श कलिरन्तरम् Nala.7.2.; हनूमतो वेत्ति न राक्षसो$न्तरं न मारुतिस्तस्य च राक्षसो$न्तरम् Rām.
    -17 Surety, guarantee, security; तेन तव विरूपकरणे सुकृतमन्तरे धृतम् Pt.4 he has pledged his honour that he will not harm you; आत्मान- मन्तरे$र्पितवान् K.247; अन्तरे च तयोर्यः स्यात् Y.2.239; भुवः संज्ञान्तरयोः P.III.2.179; धनिकाधमर्णयोरन्तरे यस्तिष्ठति विश्वासार्थं स प्रतिभूः Sk.
    -18 Regard, reference, account; न चैतदिष्टं माता मे यदवोचन्मदन्तरम् Rām. with reference to me; त्वदन्तरेण ऋणमेतत्.
    -19 Excellence, as in गुणान्तरं व्रजति शिल्पमाधातुः M.1.6 (this meaning may be deduced from 11).
    -2 A garment (परिधान).
    -21 Purpose, object, (तादर्थ्य) तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे Mb.1.12.41; (Malli. on R.16.82).
    -22 Concealment, hiding; पर्व- तान्तरितो रविः (this sense properly belongs to अन्तर्-इ q. v.).
    -23 Representative, substitution. क्षात्रमाचरतो मार्गमपि बन्धोस्त्वदन्तरे Mb.12.1.3.
    -24 Destitution, being without (विना) which belongs to अन्तरेण. (अन्तरमवकाशाव- धिपरिधानान्तर्धिभेदतादर्थ्ये । छिद्रात्मीर्यावेनाबहिरवसरमध्येन्तरात्मनि च Ak.) [cf. L. alter]
    -25 Space (अवकाश); प्रेक्षतामृषि- सङ्घानां बभूव न तदान्तरम् Rām.7.14.19.
    -26 Separation (वियोग); भार्यापत्योरन्तरम् Mb.5.35.43.
    -27 A move or skilful play in wrestling; अन्योन्यस्थान्तरप्रेप्सू प्रचक्राते$न्तरं प्रति Mb.9.57.11.
    -28 A moulding of the pedestal and the base; षडंशं चान्तरे कर्णे उत्तरांशं तदूर्ध्वके । Māna.13.121; cf. स्थानात्मीयान्यतादर्थ्यरन्ध्रान्तर्धिषु चान्तरम् । परिधाने$वधौ मध्ये$- न्तरात्मनि नपुंसके । Nm.
    -Comp. -अपत्या a pregnant woman.
    -चक्रम् a technical term in augury Bṛi. S. chap.86.
    -ज्ञ a. knowing the interior, prudent, wise, foreseeing; नान्तरज्ञाः श्रियो जातु प्रियैरासां न भूयते Ki.11.24 not knowing the difference.
    -तत् a. spreading havoc.
    -द a. cutting the interior or heart.
    -दिशा, अन्तरा दिक् intermediate region or quarter of the compass.
    -दृश् a. realizing the Supreme Soul (परमात्मानुसंधायिन्).
    -पु(पू)रुषः the internal man, soul (the deity that resides in man and witnesses all his deeds); तांस्तु देवाः प्रपश्यन्ति स्वस्यैवान्तरपूरुषः; Ms.8.85.
    -पूजा = अन्तर-पूजा.
    -प्रभवः [अन्तराभ्यां भिन्नवर्णमातापितृभ्यां प्रभवति] one of a mixed origin or caste. (अम्बष्ठ, क्षत्तृ, करण, इ.); अन्तरप्रभवाणां च धर्मान्नो वक्तुमर्हसि Ms.1.2.
    -प्रश्नः an inner question, one contained in and arising out of what has been previously mentioned.
    -शायिन् -स्थ, -स्थायिन् -स्थित a.
    1 inward, internal, inherent; ˚स्थैर्गुणैः शुभ्रैर्लक्ष्यते नैव केन चित् Pt. 1.221.
    -2 interposed, intervening, separate.
    -3 seated in the heart, an epithet of जीव.

    Sanskrit-English dictionary > अन्तर _antara

  • 5 महा _mahā

    1
    महा A cow.
    2
    महा The substitute of महत् at the beginning of Karmadhāraya and Bahuvrīhi compounds, and also at the beginning of some other irregular words. (Note: The number of compounds of which महा is the first mem- ber is very large, and may be multiplied ad infinitum. The more important of them, or such as have peculiar significations, are given below.)
    -Comp. -अक्षः an epithet of Śiva. ˚पटलिक a chief keeper of archives.
    -अङ्ग a. huge, bulky.
    -(ङ्गः) 1 a camel.
    -2 a kind of rat.
    -3 N. of Śiva.
    -अञ्जनः N. of a mountain.
    -अत्ययः a great danger or calamity.
    -अध्वनिक a. 'having gone a long way', dead.
    -अध्वरः a great sacrifice.
    -अनसम् 1 a heavy carriage.
    -2 cooking utensils. (
    -सी) a kitchen-maid. (
    -सः, -सम्) a kitchen; सूपानस्य करिष्यामि कुशलो$स्मि महानसे Mb.4.2.2.
    -अनिलः a whirl- wind; महानिलेनेव निदाघजं रजः Ki.14.59.
    -अनुभाव a.
    1 of great prowess, dignified, noble, glorious, magnanimous, exalted, illustrious; ग्रहीतुमार्यान् परिचर्यया मुहुर्महानु- भावा हि नितान्तमर्थिनः Śi.1.17; Ś.3.
    -2 virtuous, righteous, just.
    (-वः) 1 a worthy or respectable person.
    -2 (pl.) people of a religious sect in Mahārāṣtra founded by Chakradhara in the 13th century.
    -अन्तकः 1 death.
    -2 an epithet of Śiva.
    -अन्धकारः 1 thick darkness.
    -2 gross (spiritual) ignorance.
    -अन्ध्राः (pl.) N. of a people and their country.
    -अन्वय, -अभिजन a. nobly-born, of noble birth. (
    -यः, -नः) noble birth, high descent.
    -अभिषवः the great extraction of Soma.
    -अमात्यः the chief or prime minister (of a king).
    -अम्बुकः an epithet of Śiva.
    -अम्बुजम् a billion.
    -अम्ल a. very sour. (
    -म्लम्) the fruit of the tamarind tree. अरण्यम् a great (dreary) forest, large forest.
    -अर्घ a. very costly, costing a high price; महार्घस्तीर्थानामिव हि महतां को$प्यतिशयः U.6.11. (
    -र्घः) a kind of quail.
    -अर्घ्य a.
    1 valuable, precious.
    -2 invaluable; ines- timable; see महार्ह below.
    -अर्चिस् a. flaming high.
    -अर्णवः 1 the great ocean.
    -2 N. of Śiva.
    -अर्थ a.
    1 rich.
    -2 great, noble, dignified.
    -3 important, weighty.
    -4 significant.
    -अर्बुदम् one thousand millions.
    -अर्ह a.
    1 very valuable, very costly; महार्हशय्यापरिवर्तनच्युतैः स्वकेशपुष्पैरपि या स्म दूयते Ku.5.12.
    -2 invaluable, inestimable; महार्हशयनोपेत किं शेषे निहतो भुवि Rām.6.19. 2. (
    -र्हम्) white sandal-wood.
    -अवरोहः the fig-tree.
    -अशनिध्वजः a great banner in the form of the thunderbolt; जहार चान्येन मयूरपत्रिणा शरेण शक्रस्य महाशनि- ध्वजम् R.3.56.
    - अशन a. voracious, gluttonous; Mb. 4.
    -अश्मन् m. a precious stone, ruby.
    -अष्टमी the eighth day in the bright half of Āśvina sacred to Durgā; आश्विने शुक्लपक्षस्य भवेद् या तिथिरष्टमी । महाष्टमीति सा प्रोक्ता......
    -असिः a large sword.
    -असुरी N. of Durgā.
    -अह्नः the afternoon.
    -आकार a. extensive, large, great.
    -आचार्यः 1 a great teacher.
    -2 an epithet of Śiva.
    -आढ्य a. wealthy, very rich. (
    -ढ्यः) the Kadamba tree.
    -आत्मन् a.
    1 high-souled, high-minded, magnanimous, noble; अयं दुरात्मा अथवा महात्मा कौटिल्यः Mu.7; द्विषन्ति मन्दाश्चरितं महात्मनाम् Ku.5.75; U.1.49; प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् Bh.1.63.
    -2 illustrious, distinguished, exalted, eminent; किमाचाराः किमाहाराः क्व च वासो महात्मनाम् Mb.3. 1.4.
    -3 mighty (महाबल); अथायमस्यां कृतवान् महात्मा लङ्केश्वरः कष्टमनार्यकर्म Rām.5.9.74. (-m.)
    1 the Supreme Spirit; युगपत्तु प्रलीयन्ते यदा तस्मिन् महात्मनि Ms.1.54.
    -2 the great principle, i. e. intellect of the Sāṅkhyas. (महात्मवत् means the same as महात्मन्).
    -आनकः a kind of large drum.
    -आनन्दः, -नन्दः 1 great joy or bliss.
    -2 espe- cially, the great bliss of final beatitude.
    (-न्दा) 1 spirituous liquor.
    -2 a festival on the ninth day in the bright half of Māgha.
    -आपगा a great river.
    -आयुधः an epithet of Śiva.
    -आरम्भ a. undertaking great works, enterprizing. (
    -म्भः) any great enterprize.
    -आलयः 1 a temple in general.
    -2 a sanctuary, an asylum.
    -3 a great dwelling.
    -4 a place of pilgrimage.
    -5 the world of Brahman.
    -6 the Supreme Spirit.
    -7 a tree &c. sacred to a deity.
    -8 N. of a particular dark fortnight.
    -9 पितृश्राद्ध in the month of Bhādra- pada. (
    -या) N. of a particular deity.
    - आशय a. high- souled, nobleminded, magnanimous, noble; दैवात् प्रबुद्धः शुश्राव वराहो हि महाशयः Ks; राजा हिरण्यगर्भो महाशयः H.4; see महात्मन्.
    (-यः) 1 a noble-minded or magnanimous person; महाशयचक्रवर्ती Bv.1.7.
    -2 the ocean.
    -आस्पद a.
    1 occupying a great position.
    -2 mighty, powerful.
    -आहवः a great or tumultuous fight.
    -इच्छ a.
    1 magnanimous, noble-minded, high-souled, noble; मही महेच्छः परिकीर्य सूनौ R.18.33.
    -2 having lofty aims or aspirations, ambitious; विद्यावतां महेच्छानां...... नाश्रयः पार्थिवं विना Pt.1.37.
    -इन्द्रः 1 'the great Indra', N. of Indra; इयं महेन्द्रप्रभृतीनधिश्रियः Ku.5.53; R.13.2; Ms.7.7.
    -2 a chief or leader in general.
    -3 N. of a mountain range; पतिर्महेन्द्रस्य महोदधेश्च R.6.54;4.39,43. ˚चापः rain-bow. ˚नगरी N. of Amarāvatī, the capital of Indra. ˚मन्त्रिन् m. an epithet of Bṛihaspati. ˚वाहः the elephant Airāvata; महेन्द्रवाहप्रतिमो महात्मा Mb.9.17.52.
    -इभ्य a. very rich.
    -इषुः a great archer; अधिरोहति गाण्डीवं महेषौ Ki.13.16.
    -इष्वासः a great archer, a great warrior; अत्र शूरा महेष्वासा भामार्जुनसमा युधि Bg.1.4.
    -ईशः, -ईशानः N. of Śiva; महेशस्त्वां धत्ते शिरसि रसराजस्य जयिनीम् Udb. ˚बन्धुः the Bilva tree.
    -ईशानी N. of Pārvatī.
    -ईश्वरः 1 a great lord, sovereign; महेश्वरस्त्र्यम्बक एव नापरः R.; गोप्तारं न निधीनां कथयन्ति महेश्वरं विबुधाः Pt.2.74.
    -2 N. of Śiva.
    -3 of Viṣṇu.
    -4 a god (opp. प्रकृति).
    -5 the Supreme Being (परमात्मा); मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम् Śvet. Up.4.1. ˚सखः N. of Kubera; यया कैलासभवने महेश्वरसखं बली Mb.9.11.55.
    (-री) 1 N. of Durgā.
    -2 a kind of bell-metal.
    -उक्षः (for उक्षन्) a large bull; a full grown or strong bull; महोक्षतां वत्सतरः स्पृशन्निव R.3.32;4.22;6.72; Śi.5.63.
    -उत्पलम् a large blue lotus. (
    -लः) the Sārasa bird.
    -उत्सवः 1 a great festival or occasion of joy; नयनविषयं जन्मन्येकः स एव महोत्सवः Māl.1.36.
    -2 the god of love.
    -उत्साह a. possessed of great energy, energetic, persevering; अहं च कर्णं जानामि...... सत्यसंधं महोत्साहं...... Mb.3.91.2.
    (-हः) 1 perseverance.
    -2 great pride; ये जात्यादिमहो- त्साहान्नरेन्द्रान्नोपयान्ति च । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चितं विनिर्मितम् ॥ Pt.1.38.
    -उदधिः 1 the great ocean; महोदधेः पूर इवेन्दु- दर्शनात् R.3.17.
    -2 an epithet of Indra. ˚जः a conch- shell, shell.
    - उदय a. very prosperous or lucky, very glorious or splendid, of great prosperity.
    (-यः) 1 (a) great elevation or rise, greatness, prosperity; नन्दस्त्वतीन्द्रियं दृष्ट्वा लोकपालमहोदयम् Bhāg.1.28.1; अपवर्ग- महोदयार्थयोर्भुवमंशाविव धर्मयोर्गतौ R.8.16. (b) great fortune or good luck. (c) greatness, pre-eminence.
    -2 final beatitude.
    -3 a lord, master.
    -4 N. of the district called Kānyakubja or Kanouja; see App.
    -5 N. of the capital of Kanouja.
    -6 sour milk mixed with honey.
    -7 = महात्मन् q. v.; संसक्तौ किमसुलभं महोदयानाम Ki.7.27. ˚पर्वन् a time of union of the middle of श्रवण नक्षत्र and the end of व्यतिपात (generally in the month of माघ or पौष at the beginning of अमावास्या).
    - उदर a. big-bellied, corpulent.
    -(रम्) 1 a big belly.
    -2 dropsy.
    -उदार a.
    1 very generous or magnanimous.
    -2 mighty, powerful.
    -उद्यम a. = महोत्साह q. v; महोद्यमाः कर्म समा- रभन्ते.
    -उद्योग a. very industrious or diligent, hard- working.
    -उद्रेकः a particular measure (= 4 प्रस्थs).
    -उन्नत a. exceedingly lofty. (
    -तः) the palmyra tree.
    -उन्नतिः f. great rise or elevation (fig. also), high rank.
    -उपकारः a great obligation.
    -उपाध्यायः a great preceptor, a learned teacher.
    -उरगः a great serpent; वपुर्महोरगस्येव करालफणमण्डलम् R.12.98.
    -उरस्क a. broad-chested. (
    -स्कः) an epithet of Śiva.
    -उर्मिन् m. the ocean; ततः सागरमासाद्य कुक्षौ तस्य महोर्मिणः Mb.3.2.17.
    -उल्का 1 a great meteor.
    -2 a great fire-brand.
    -ऋत्विज् m. 'great priest', N. of the four chief sacri- ficial priests.
    -ऋद्धि a. very prosperous, opulent. (-f.) great prosperity or affluence.
    -ऋषभः a great bull.
    -ऋषिः 1 a great sage or saint; यस्मादृषिः परत्वेन महांस्त- स्मान्महर्षयः; (the term is applied in Ms.1.34 to the ten Prajāpatis or patriarchs of mankind, but it is also used in the general sense of 'a great sage').
    -2 N. of Sacute;iva.
    -3 of Buddha.
    -ओघ a. having a strong current.
    -घः a very large number; शतं खर्व- सहस्राणां समुद्रमभिधीयते । शतं समुद्रसाहस्रं महौघमिति विश्रुतम् ॥ Rām.6.28.37.
    -ओष्ठ (महोष्ठ) a. having large lips. (
    -ष्ठः) an epithet of Śiva.
    -ओजस् a. very mighty or powerful, possessed of great splendour or glory; महौजसा मानधना धनार्चिताः Ki.1.19. (-m.) a great hero or warrior, a champion. (-n.) great vigour.
    -ओजसम् the discus of Viṣṇu (सुदर्शन). (
    -सी) N. of plant (Mar. कांगणी).
    -ओदनी Asparagus Racemosus (Mar. शतावरी).
    -ओषधिः f.
    1 a very efficacious medicinal plant, a sovereign drug.
    -2 the Dūrvā grass.
    -3 N. of various plants ब्राह्मी, श्वेतकण्टकारी, कटुका, अतिविष &c. ˚गणः a collection of great or medicinal herbs:-- पृश्निपर्णी श्यामलता भृङ्गराजः शतावरी । गुड्चा सहदेवी च महौषधिगणः स्मृतः ॥ cf. also सहदेवी तथा व्याघ्री बला चातिबला त्वचा । शङ्खपुष्पी तथा सिंही अष्टमी च सुवर्चला ॥ महौषध्यष्टकं प्रोक्तं....
    -औषधम् 1 a sovereign remedy, panacea.
    -2 ginger.
    -3 garlic.
    -4 a kind of poison (वत्सनाभ).
    -कच्छः 1 the sea.
    -2 N. of Varuṇa.
    -3 a mountain.
    -कन्दः garlic.
    -कपर्दः a kind of shell.
    -कपित्थः 1 the Bilva tree.
    -2 red garlic.
    -कम्बु a. stark naked. (
    -म्बुः) an epithet of Śiva.
    -कर a.
    1 large-handed.
    -2 having a large revenue.
    -कर्णः an epithet of Śiva.
    -कर्मन् a. doing great works. (-m.) an epithet of Śiva.
    -कला the night of the new moon.
    -कल्पः a great cycle of time (1 years of Brahman); Bhāg.7.15.69.
    -कविः 1 a great poet, a classical poet, such as कालिदास, भवभूति, बाण, भारवि &c.
    -2 an epithet of Śukra.
    -कषायः N. of a plant (Mar. कायफळ).
    -कान्तः an epithet of Śiva. (
    -ता) the earth.
    -काय a. big-bodied, big, gigantic, bulky.
    (-यः) 1 an elephant.
    -2 an epithet of Śiva.
    -3 of Viṣṇu.
    -4 of a being attending on Śiva (= नन्दि).
    -कारुणिक a. exceedingly compassionate.
    -कार्तिकी the night of full-moon in the month of Kārtika.
    -कालः 1 a form of Śiva in his character as the destroyer of the world; महाकालं यजेद्देव्या दक्षिणे धूम्रवर्णकम् Kālītantram.
    -2 N. of a cele- brated shrine or temple of Śiva (Mahākāla) (one of the 12 celebrated Jyotirliṅgas) established at Ujjayinī (immortalized by Kālidāsa in his Meghadūta, which gives a very beautiful description of the god, his temple, worship &c., together with a graphic picture of the city; cf. Me.3-38; also R.6.34); महाकालनिवासिनं कालीविलासिनमनश्वरं महेश्वरं समाराध्य Dk.1.1.
    -3 an epithet of Viṣṇu.
    -4 N. of a kind of gourd.
    -5 N. of Śiva's servant (नन्दि). ˚पुरम् the city of Ujjayinī. ˚फलम् a red fruit with black seeds; पक्वं महाकालफलं किलासीत् N.22.29.
    -काली an epithet of Durgā in her terrific form.
    -काव्यम् a great or classical poem; (for a full description of its nature, contents &c., according to Rhetoricians see S. D.559). (The number of Mahākāvyas is usually said to be five:-- रघुवंश, कुमारसंभव, किरातार्जुनीय, शिशुपालवध and नैषधचरित or six, if मेघदूत-- a very small poem or खण़्डकाव्य-- be added to the list. But this enumeration is apparently only traditional, as there are several other poems, such as the भट्टिकाव्य, विक्रमाङ्कदेवचरित, हरविजय &c. which have an equal claim to be considered as Mahākāvyas).
    -कीर्तनम् a house.
    -कुमारः the eldest son of a reigning prince, heir-apparent.
    -कुल, -कुलीन a. of noble birth or descent, sprung from a noble family, nobly born. (
    -लम्) a noble birth or family, high descent.
    -कुहः a species of parasitical worm.
    -कृच्छ्रम् a great penance.
    -केतुः N. of Śiva.
    -केशः, -कोशः 1 an epithet of Śiva.
    -2 a large sheath.
    -क्रतुः a great sacrifice; e. g. a horse-sacrifice; तदङ्गमग्ऱ्यं मघवन् महाक्रतोरमुं तुरङ्गं प्रतिमोक्तुमर्हसि R.3.46.
    -क्रमः an epithet of Viṣṇu.
    -क्रोधः an epithet of Śiva.
    -क्षत्रपः a great satrap.
    -क्षीरः sugar-cane.
    -क्षीरा f. a She-buffalo; Nighaṇṭaratnākara.
    -खर्वः, -र्वम् a high number (ten billions ?).
    -गजः a great elephant; see दिक्करिन्.
    -गणपतिः a form of the god Gaṇeśa.
    -गदः fever.
    -गन्ध a. exceedingly fragrant. (
    -न्धः) a kind of cane. (
    -न्धम्) a kind of sandal- wood. (
    -न्धा) N. of Chāmuṇḍā.
    -गर्तः, -गर्भः -गीतः N. of Śiva.
    -गर्दभगन्धिका N. of a plant, भारङ्गी.
    -गल a. longnecked.
    -गवः Bos gavaeus.
    -गुण a. very efficacious, sovereign (as a medicine); त्वया ममैष संबन्धः कपिमुख्य महागुणः Rām.5.1.12. (
    -णः) a chief quality, cardinal virtue.
    -गुरुः a highly respectable or venerable person; (these are three, the father, mother and preceptor; पिता माता तथाचार्यो महागुरुरिति स्मृतः).
    -गुल्मा the Soma plant.
    -गृष्टिः f. a cow with a large hump.
    -ग्रहः 1 an epithet of Rāhu.
    -2 the sun; महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः Rām.5.5.6.
    -ग्रामः N. of the ancient capital of Ceylon, the modern Māgama.
    -ग्रीवः 1 a camel.
    -2 an epithet of Śiva.
    -ग्रीविन् m. a camel.
    -घूर्णा spirituous liquor.
    -घृतम् ghee kept for a long time (for medicinal purposes).
    -घोष a. noisy, loud-sounding. (
    -षम्) a market, fair. (
    -षः) a loud noise, clamour.
    -चक्रम् the mystic circle in the शाक्त ceremonial.
    -चक्रवर्तिन् m. a universal monarch.
    -चण्डा N. of Chāmuṇḍā.
    -चपला a kind of metre.
    -चमूः f. a large army.
    -छायः the fig-tree.
    -जङ्घः a camel.
    -जटः an epithet of Śiva.
    -जटा 1 a great braid of hair.
    -2 the matted hair of Śiva.
    -जत्रु a. having a great collar-bone. (
    -त्रुः) an epithet of Śiva.
    -जनः 1 a multitude of men, a great many beings, the general populace or public; महाजनो येन गतः स पन्थाः Mb.3.313. 117; आगम्य तु ततो राजा विसृज्य च महाजनम् 6.98.25.
    -2 the populace, mob; विलोक्य वृद्धोक्षमधिष्ठितं त्वया महाजनः स्मेरमुखो भविष्यति Ku.5.7.
    -3 a great man, a distinguished or eminent man; महाजनस्य संसर्गः कस्य नोन्नतिकारकः । पद्मपत्रस्थितं तोयं धत्ते मुक्ताफलश्रियम् Pt.3.6.
    -4 the chief of a caste or trade.
    -5 a merchant, tradesman.
    -जवः an antelope.
    -जातीय a.
    1 rather large.
    -2 of an excellent kind.
    -जालिः, -ली N. of a plant (Mar. सोनामुखी)
    -जिह्वः an epithet of Śiva.
    -ज्ञानिन् m.
    1 a very learned man.
    -2 a great sage.
    -3 N. of Śiva.
    -ज्यैष्ठी the day of fullmoon in the month of Jyeṣṭha; ताभिर्दृश्यत एष यान् पथि महाज्यैष्ठीमहे मन्महे N.15.89; पूर्णिमा रविवारेण महाज्यैष्ठी प्रकीर्तिता Agni P.121.63.
    -ज्योतिस् m. an epithet of Śiva.
    -ज्वरः great affliction.
    -ज्वाल a. very brilliant or shining.
    (-लः) 1 N. of Śiva.
    -2 a sacrificial fire.
    -डीनम् a kind of flight; 'यानं महाडीनमाहुः पवित्रामूर्जितां गतिम्' Mb.8.41.27 (com.).
    -तपस् m.
    1 a great ascetic.
    -2 an epithet of Viṣṇu.
    -तलम् N. of one of the seven lower regions; see पाताल.
    -तारा N. of a Buddhist goddess.
    -तिक्तः the Nimba tree.
    -तिथिः the 6th day of a lunation.
    -तीक्ष्ण a. exceedingly sharp or pungent. (
    -क्ष्णा) the marking- nut plant.
    -तेजस् a.
    1 possessed of great lustre or splendour.
    -2 very vigorous or powerful, heroic. (-m.)
    1 a hero, warrior.
    -2 fire.
    -3 an epithet of Kārtikeya. (-n.) quick-silver.
    -त्याग, -त्यागिन् a. very generous. (-m.) N. of Śiva.
    -दंष्ट्रः a species of big tiger.
    -दन्तः 1 an elephant with large tusks.
    -2 an epithet of Śiva.
    -दण्डः 1 a long arm.
    -2 a severe punishment.
    -दम्भः an epithet of Śiva.
    -दशा the influence exercised (over a man's destiny) by a predominant planet.
    -दानम् the gift of gold equal to one's own weight; अथातः संप्रवक्ष्यामि महादानस्य लक्षणम्.
    -दारु n. the devadāru tree.
    -दुर्गम् a great calamity; Pt.
    -दूषकः a kind of grain.
    -देवः N. of Śiva.
    (-वी) 1 N. of Pārvatī.
    -2 the chief queen.
    -द्रुमः the sacred fig-tree.
    -द्वारम् a large gate, the chief or outer gate of a temple.
    -धन a.
    1 rich.
    -2 expensive, costly; हेमदण्डैर्महाधनैः Rām.7. 77.13.
    (-नम्) 1 gold.
    -2 incense.
    -3 a costly or rich dress.
    -4 agriculture, husbandry.
    -5 anything costly or precious.
    -6 great booty.
    -7 a great battle (Ved.).
    -धनुस् m. an epithet of Śiva.
    -धातुः 1 gold.
    -2 an epithet of Śiva.
    -3 lymph.
    -4 N. of Meru.
    -धी a. having a great understanding.
    -धुर्यः a full-grown draught ox.
    -ध्वजः a camel.
    -ध्वनिक a. dead.
    -नग्नः an athlete; Buddh.
    -नटः an epithet of Śiva; महानटः किं नु...... तनोति...... साम्प्रतमङ्गहारम् N.22.7; महानटबाहुनेव बद्धभुजाङ्केन Vās.
    -नदः a great river.
    -नदी 1 a great river, such as Gaṅgā, Kṛiṣṇā; मन्दरः पर्वतश्चाक्षो जङ्घा तस्य महानदी Mb.8.34.2; संभूयाम्भोधिमभ्येति महानद्या नगापगा Śi.2.1.
    -2 N. of a river falling into the bay of Bengal.
    -नन्दा 1 spirituous liquor.
    -2 N. of a river.
    -3 ninth day of the bright half of the month of Māgha; माघमासस्य या शुक्ला नवमी लोकपूजिचा । महानन्देति सा प्रोक्ता....
    -नरकः N. of one of the 21 hells.
    -नलः a kind of reed.
    -नवमी the ninth day in the bright half of Āśvina, sacred to the worship of Durgā ततो$नु नवमी यस्मात् सा महानवमी स्मृता.
    -नाटकम् 'the great drama', N. of a drama, also called Hanumannāṭaka, (being popularly ascribed to Hanumat); thus defined by S. D.:-- एतदेव यदा सर्वैः पताकास्थानकैर्युतम् । अङ्कैश्च दशभिर्धीरा महानाटकमूचिरे ॥
    -नाडी sinew, tendon.
    -नादः 1 a loud sound, uproar.
    -2 a great drum.
    -3 a thunder-cloud.
    -4 a shell.
    -5 an elephant.
    -6 a lion.
    -7 the ear.
    -8 a camel.
    -9 an epithet of Śiva. (
    -दम्) a musical instrument.
    -नाम्नी 1 N. of a परिशिष्ट of Sāmaveda.
    -2 (pl.) N. of 9 verses of Sāmaveda beginning with विदा मघवन् विदा.
    -नायकः 1 a great gem in the centre of a string of pearls.
    -2 a great head or chief.
    -नासः an epithet of Śiva.
    -निद्र a. fast asleep. (
    -द्रा) 'the great sleep', death.
    -निम्नम् intestines, abdomen.
    -नियमः an epithet of Viṣṇu.
    -निर्वाणम् total extinction of individuality (according to the Buddhists).
    -निशा 1 the dead of night, the second and third watches of the night; महानिशा तु विज्ञेया मध्यमं प्रहरद्वयम्
    -2 an epithet of Durgā.
    -नीचः a washerman.
    -नील a. dark-blue. (
    -लः) a kind of sapphire or emerald; इन्द्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम् Rām.5.9.16; महा- महानीलशिलारुचः Śi.1.16;4.44; R.18.42; Kau. A.2.11. 29. ˚उपलः a sapphire.
    -नृत्यः, -नेत्रः an epithet of Śiva.
    -नेमिः a crow.
    -न्यायः the chief rule.
    -पक्ष a.
    1 having many adherents.
    -2 having a large family or retinue; महापक्षे धनिन्यार्थे निक्षेपं निक्षिपेद् बुधः Ms.8.179.
    (-क्षः) 1 an epithet of Garuḍa.
    -2 a kind of duck. (
    -क्षी) an owl.
    -पङ्क्तिः, -पदपङ्क्तिः a kind of metre.
    -पञ्चमूलम् the five great roots:-- बिल्वो$ग्निमन्थः श्योनाकः काश्मरी पाटला तथा । सर्वैस्तु मिलितैरेतैः स्यान्महापञ्चमूलकम् ॥
    -पञ्चविषम् the five great or deadly poisons:-- शृङ्गी च कालकूटश्च मुस्तको वत्सनाभकः । शङ्खकर्णीति योगो$यं महापञ्चविषाभिधः ॥
    -पटः the skin.
    -पथः 1 chief road, principal street, high or main road; संतानकाकीर्णमहापथं तत् Ku.7.3.
    -2 the passage into the next world, i. e. death.
    -3 N. of certain mountain-tops from which devout persons used to throw themselves down to secure entrance into heaven.
    -4 an epithet of Śiva.
    -5 the long pilgrimage to mount Ke- dāra.
    -6 the way to heaven.
    -7 the knowledge of the essence of Śiva acquired in the pilgrimage to Kedāra.
    -पथिक a.
    1 undertaking great journeys.
    -2 one receiving Śulka (toll) on the high way; cf. Mb.12.76.6 (com. महापथिकः समुद्रे नौयानेन गच्छन् यद्वा महापथि शुल्कग्राहकः)
    -पद्मः 1 a particular high number.
    -2 N. of Nārada.
    -3 N. of one of the nine treasures of Kubera.
    -4 N. of the southernmost elephant supporting the world.
    -5 an epithet of Nanda.
    -6 a Kinnara attendant on Kubera.
    (-द्मम्) 1 a white lotus.
    -2 N. of a city. ˚पतिः N. of Nanda.
    -पराकः a. a particular penance; Hch.
    -पराङ्णः a late hour in the afternoon.
    -पवित्रः an epithet of Viṣṇu.
    -पशुः large cattle; महापशूनां हरणे... दण्डं प्रकल्पयेत् Ms.8.324.
    -पातः a long flight; Pt.2.58.
    -पातकम् 1 a great sin, a heinous crime; ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । महान्ति पातकान्याहुस्तत्संसर्गश्च पञ्चमम् ॥ Ms.1154.
    -2 any great sin or transgression.
    -पात्रः a prime minister.
    -पादः an epithet of Śiva.
    -पाप्मन् a. very sinful or wicked.
    -पुराणम् N. of a Purāṇa; महापुराणं विज्ञेयमेकादशकलक्षणम् Brav. P.
    -पुंसः a great man.
    -पुरुषः 1 a great man, an eminent or distinguished personage; शब्दं महापुरुषसंविहितं निशम्य U. 6.7.
    -2 the Supreme Spirit.
    -3 an epithet of Viṣṇu.
    -पौरुषिकः a worshipper of Viṣṇu; तदहं ते$भिधास्यामि महापौरुषिको भवान् Bhāg.2.1.1.
    -पुष्पः a kind of worm.
    -पूजा great worship; any solemn worship performed on extraordinary occasions.
    -पृष्ठः a camel.
    -पोटगलः a kind of large reed.
    -प्रजापतिः N. of Viṣṇu.
    -प्रतीहारः a chief door-keeper.
    -प्रपञ्चः the great universe.
    -प्रभ a. of great lustre. (
    -भः) the light of a lamp.
    -प्रभुः 1 a great lord.
    -2 a king, sovereign.
    -3 a chief.
    -4 an epithet of Indra.
    -5 of Śiva
    -6 of Viṣṇu.
    -7 a great saint or holy man.
    -प्रलयः 'the great dissolution', the total annihilation of the universe at the end of the life of Brahman, when all the lokas with their inha- bitants, the gods, saints &c. including Brahman himself are annihilated; महाप्रलयमारुत...... Ve.3.4.
    -प्रश्नः a knotty question.
    -प्रसादः 1 a great favour.
    -2 a great present (of food offered to an idol); पादोदकं च निर्माल्यं नैवेद्यं च विशेषतः । महाप्रसाद इत्युक्त्वा ग्राह्यं विष्णोः प्रयत्नतः
    -प्रस्थानम् 1 departing this life, death.
    -2 setting out on a great journey for ending life; इहैव निधनं याम महाप्रस्थानमेव वा Rām.2.47.7 (com. महाप्रस्थानं मरणदीक्षा- पूर्वकमुत्तराभिमुखगमनम्); Mb.1.2.365.
    -प्राणः 1 the hard breathing or aspirate sound made in the pronunciation of the aspirates.
    -2 the aspirated letters themselves (pl.); they are:-- ख्, घ्, छ्, झ्, ठ्, ढ्, थ्, ध्, फ्, भ्, श्, ष्, स्, ह्.
    -3 a raven.
    -प्राणता possession of great strength or essence; अन्यांश्च जीवत एव महाप्राणतया स्फुरतो जग्राह K.
    -प्रेतः a noble departed spirit.
    -प्लवः a great flood, deluge;... क्षिप्तसागरमहाप्लवामयम् Śi.14.71.
    -फल a.
    1 bearing much fruit.
    -2 bringing much reward.
    (-ला) 1 a bitter gourd.
    -2 a kind of spear.
    (-लम्) 1 a great fruit or reward.
    -2 a testicle.
    -फेना the cuttle-fish bone.
    -बन्धः a peculiar position of hands or feet.
    -बभ्रुः a kind of animal living in holes.
    -बल a. very strong; नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबलः Rām
    (-लः) 1 wind, storm.
    -2 a Buddha.
    -3 a solid bamboo.
    -4 a palm.
    -5 a crocodile.
    -बला N. of a plant; महाबला च पीतपुष्पा सहदेवी च सा स्मृता Bhāva. P. (
    -लम्) lead. ˚ईश्वरः N. of a Liṅga of Śiva near the modern Mahābaleśwara.
    -बाध a. causing great pain or damage.
    -बाहु a. long-armed, powerful. (
    -हुः) an epithet of Viṣṇu.
    -बि(वि)लम् 1 the atmosphere.
    -2 the heart.
    -3 a water-jar, pitcher.
    -4 a hole, cave.
    -बिसी a variety of skin (चर्म), a product of द्वादशग्राम in the Himālayas.
    -बी(वी)जः an epithet of Śiva.
    -बी (वी)ज्यम् the perinæum.
    -बुध्न a. having a great bottom or base (as a mountain).
    -बुशः barley.
    -बृहती a kind of metre.
    -बोधिः 1 the great intelligence of a Buddha.
    -2 a Buddha.
    -ब्रह्मम्, -ब्रह्मन् n. the Supreme Spirit.
    -ब्राह्मणः 1 a great or learned Brāhmaṇa.
    -2 a low or contemptible Brāhmaṇa.
    -भटः a great warrior; तदोजसा दैत्यमहाभटार्पितम् Bhāg.
    -भद्रा N. of the river Gaṅgā.
    -भाग a.
    1 very fortunate or blessed, very lucky or prosperous.
    -2 illustrious, distinguished, glo- rious; उभौ धर्मौ महाभागौ Mb.12.268.3; महाभागः कामं नरपतिरभिन्नस्थितिरसौ Ś.5.1; Ms.3.192.
    -3 very pure or holy, highly virtuous; पतिव्रता महाभागा कथं नु विचरिष्यति Mb.4.3.16.
    -भागता, -त्वम्, -भाग्यम् 1 extreme good fortune, great good luck, prosperity.
    -2 great excel- lence or merit.
    -भागवतम् the great Bhāgavata, one of the 18 Purāṇas. (
    -तः) a great worshipper of Viṣṇu.
    -भागिन् a. very fortunate or prosperous.
    -भाण्डम् a chief treasury.
    -भारतम् N. of the celebrated epic which describes the rivalries and contests of the sons of Dhṛitarāṣṭra and Pāṇḍu. (It consists of 18 Parvans or books, and is said to be the composition of Vyāsa; cf. the word भारत also); महत्त्वाद्भारतत्वाच्च महाभारतमुच्यते
    -भाष्यम् 1 a great commentary.
    -2 particularly, the great commentary of Patañjali on the Sūtras of Pāṇini.
    -भासुरः an epithet of Viṣṇu.
    -भिक्षुः N. of Śākyamuni.
    -भीता a kind of sensitive plant (लाजाळू).
    -भीमः an epithet of king Śantanu.
    -भीरुः a sort of beetle or fly.
    -भुज a. long-armed, powerful.
    -भूतम् a great or primary element; see भूत; तस्यैतस्य महाभूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदः Up.; तं वेधा विदधे नूनं महाभूतसमाधिना R.1. 29; Ms.1.6.
    (-तः) 1 the Supreme Being.
    -2 a great creature.
    -भोगः 1 a great enjoyment.
    -2 a great coil or hood; great winding.
    -3 a serpent. (
    -गा) an epi- thet of Durgā.
    -मणिः 1 a costly or precious jewel; संस्कारोल्लिखितो महामणिरिव क्षीणो$पि नालक्ष्यते Ś.6.5.
    -2 N. of Śiva.
    -मति a.
    1 high-minded.
    -2 clever. (
    -तिः) N. of Bṛihaspati or Jupiter.
    -मत्स्यः a large fish, sea-monster.
    -मद a. greatly intoxicated. (
    -दः) an elephant in rut.
    -मनस्, -मनस्क a.
    1 high-minded, noble- minded, magnanimous; ततो युधिष्ठिरो राजा धर्मपुत्रो महामनाः Mb.4.1.7.
    -2 liberal.
    -3 proud, haughty. (-m) a fabulous animal called शरभ q. v.
    -मन्त्रः 1 any sacred text of the Vedas.
    -2 a great or efficacious charm, a powerful spell.
    -मन्त्रिन् m. the prime-minister, premier.
    -मयूरी N. of Buddhist goddess.
    -मलहारी a kind of Rāgiṇi.
    -महः a great festive procession; Sinhās.
    -महस् n. a great light (seen in the sky).
    -महोपाध्यायः 1 a very great preceptor.
    -2 a title given to learned men and reputed scholars; e. g. महामहो- पाध्यायमल्लिनाथसूरि &c.
    -मांसम् 'costly flesh', especially human flesh; न खलु महामांसविक्रयादन्यमुपायं पश्यामि Māl.4; अशस्त्रपूतं निर्व्याजं पुरुषाङ्गोपकल्पितम् । विक्रीयते महामांसं गृह्यतां गृह्यतामिदम् 5.12 (see Jagaddhara ad loc.).
    -माघी the full-moon day in the month of Māgha.
    -मात्र a.
    1 great in measure, very great or large.
    -2 most excellent, best; वृष्ण्यन्धकमहामात्रैः सह Mb.1.221.27; 5.22.37.
    (-त्रः) 1 a great officer of state, high state- official, a chief minister; (मन्त्रे कर्मणि भूषायां वित्ते माने परिच्छदे । मात्रा च महती येषां महामात्रास्तु ते स्मृताः); Ms. 9.259; गूढपुरुषप्रणिधिः कृतमहामात्रापसर्पः (v. l. महामात्यापसर्पः) पौरजानपदानपसर्पयेत् Kau. A.1.13.9; Rām.2.37.1.
    -2 an elephant-driver or keeper; मदोन्मत्तस्य भूपस्य कुञ्जरस्य च गच्छतः । उन्मार्गं वाच्यतां यान्ति महामात्राः समीपगाः ॥ Pt.1.161.
    -3 a superintendent of elephants.
    (-त्री) 1 the wife of a chief minister.
    -2 the wife of a spiritual teacher.
    -मानसी N. of a Jain goddess.
    -मान्य a. being in great honour with; मकरन्दतुन्दिलानामरविन्दानामयं महामान्यः Bv.1.6.
    -मायः 1 an epithet of Śiva.
    -2 of Viṣṇu.
    -माया 1 worldly illusion, which makes the material world appear really existent.
    -2 N. of Durgā; महामाया हरेश्चैषा यया संमोह्यते जगत् Devīmāhātmya.
    -मायूरम् a particular drug. (
    -री) N. of an amulet and a goddess; Buddh.
    -मारी 1 cholera, an epidemic.
    -2 an epithet of Durgā.
    -मार्गः high road, main street. ˚पतिः a superintendent of roads.
    -मालः N. of Śiva.
    -माहेश्वरः a great worshipper of Maheśvara or Śiva.
    -मुखः a crocodile.
    -मुद्रा a parti- cular position of hands or feet (in practice of yoga).
    -मुनिः 1 a great sage.
    -2 N. of Vyāsa.
    -3 an epithet of Buddha.
    -4 of Agastya.
    -5 the coriander plant. (
    -नि n.)
    1 coriander seed.
    -2 any medicinal herb or drug.
    -मूर्तिः N. of Viṣṇu.
    -मूर्धन् m. an epithet of Śiva.
    -मूलम् a large radish. (
    -लः) a kind of onion.
    -मूल्य a. very costly. (
    -ल्यः) a ruby.
    -मृगः 1 any large animal.
    -2 an elephant,
    -3 the fabulous animal called शरभ.
    -मृत्युः, -मेधः N. of Śiva.
    -मृत्युंजयः a kind of drug.
    -मृधम् a great battle.
    -मेदः the coral tree; महामेदाभिधो ज्ञेयः Bhāva. P.
    -मेधा an epithet of Durgā.
    -मोहः great infatuation or confusion of mind. (ससर्ज) महामोहं च मोहं च तमश्चाज्ञानवृत्तयः Bhāg.3.12.2. (
    -हा) an epithet of Durgā.
    -यज्ञः 'a great sacrifice', a term applied to the five daily sacrifices or acts of piety to be performed by a house-holder; अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पितृयज्ञस्तु तर्पणम् । होमो दैवो (or देवयज्ञः) बलिर्भौतो (or भूतयज्ञः) नृयज्ञो$तिथिपूजनम् ॥ Ms.3.7,71, (for explanation, see the words s. v.).
    -2 N. of Viṣṇu.
    -यमकम् 'a great Yamaka', i. e. a stanza all the four lines of which have exactly the same words, though different in sense; e. g. see Ki.15.52, where विकाशमीयुर्जगतीशमार्गणाः has four different senses; cf. also बभौ मरुत्वान् विकृतः समुद्रः Bk.1.19.
    -यशस् a. very famous, renowned, celebrated.
    -यात्रा 'the great pilgrimage', the pilgrimage to Benares.
    -यानम् N. of the later system of Buddhist teaching, firstly promul- gated by Nāgārjuna (opp. हीनयान).
    -याम्यः an epi- thet of Viṣṇu.
    -युगम् 'a great Yuga', consisting of the four Yugas of mortals, or comprising 4,32, years of men.
    -योगिन् m.
    1 an epithet of Śiva.
    -2 of Viṣṇu.
    -3 a cock.
    -योनिः f. excessive dilation of the female organ.
    -रक्तम् coral.
    -रङ्गः a large stage.
    -रजतम् 1 gold; उच्चैर्महारजतराजिविराजितासौ Śi.4.28.
    -2 the thorn-apple.
    -रजनम् 1 safflower.
    -2 gold.
    -3 turmeric; तस्य हैतस्य पुरुषस्य रूपं यथा महारजनं वासः Bṛi. Up.2.3.6.
    -रत्नम् 1 a precious jewel; वज्रं मुक्ता प्रवालं च गोमेदश्चेन्द्रनीलकः ॥ वैडूर्यः पुष्करागश्च पाचिर्माणिक्यमेव च । महारत्नानि चैतानि नव प्रोक्तानि सूरिभिः ॥ Śukra.4.155-56.
    -रथः 1 a great chariot.
    -2 a great warrior or hero; द्रुपदश्च महारथः Bg.1.4; कुतः प्रभावो धनंजयस्य महारथजयद्रथस्य विपत्तिमुत्पादयितुम् Ve.2; दशरथः प्रशशास महारथः R.9.1; Śi.3.22; (a महारथ is thus defined:-- एको दशसहस्राणि योधयेद्यस्तु धन्विनाम् ॥ शस्त्रशास्त्र- प्रवीणश्च विज्ञेयः स महारथः ॥).
    -3 desire, longing; cf. मनोरथ.
    -रवः a frog.
    -रस a. very savoury.
    (-सः) 1 a sugar- cane.
    -2 quicksilver.
    -3 a precious mineral.
    -4 the fruit of the date tree.
    -5 any one of the eight substan- ces given below:-- दरदः पारदं शस्ये वैक्रान्तं कान्तमभ्रकम् । माक्षिकं विमलश्चेति स्युरेते$ष्टौ महारसाः ॥ (
    -सम्) sour ricewater.
    -राजः 1 a great king, sovereign or supreme ruler; पञ्चाशल्लक्षपर्यन्तो महाराजः प्रकीर्तितः Śukra.1.184.
    -2 a respect- ful mode of addressing kings or other great personages (my lord, your majesty, your highness); इति सत्यं महाराज बद्धो$स्म्यर्थेन कौरवैः Mb.
    -3 a deified Jaina teacher.
    -4 a fingernail. ˚अधिराजः a universal emperor, para- mount sovereign. ˚चूतः a kind of mango tree.
    -राजिकः N. of Viṣṇu.
    -राजिकाः (m. pl.) an epithet of a class of gods (said to be 22 or 236 in number.).
    -राज्यम् the rank or title of a reigning sovereign.
    -राज्ञी 1 the reigning or chief queen, principal wife of a king.
    -2 N. of Durgā.
    -रात्रम् midnight, dead of night.
    -रात्रिः, -त्री f.
    1 see महाप्रलय; ब्रह्मणश्च निपाते च महाकल्पो भवेन्नृप । प्रकीर्तिता महारात्रिः.
    -2 midnight.
    -3 the eighth night in the bright half of Āśvina.
    -राष्ट्रः 'the great kingdom', N. of a country in the west of India, the country of the Marāṭhās.
    -2 the people of Mahārāṣṭra; the Marāṭhās (pl.). (
    -ष्ट्री) N. of the principal Prākṛita; dialect, the language of the people of the Mahārāṣṭra; cf. Daṇḍin:-- महाराष्ट्राश्रयां भाषां प्रकृष्टं प्राकृतं विदुः Kāv.1.34.
    -रिष्टः a kind of Nimba tree growing on mountains.
    -रुज्, -ज a. very painful.
    -रुद्रः a form of Śiva.
    -रुरुः a species of antelope.
    -रूप a. mighty in form.
    (-पः) 1 an epithet of Śiva.
    -2 resin.
    -रूपकम् a kind of drama.
    -रेतस् m. an epithet of Śiva.
    -रोगः a dangerous illness, grievous malady; (these are eight:-- उन्मादो राजयक्ष्मा च श्वासस्त्वग्दोष एव च । मधुमेहश्चाश्मरी च तथो- दरभगन्दरौ ॥).
    -रौद्र a. very dreadful. (
    -द्री) an epithet of Durgā.
    -रौरवः N. of one of the 21 hells; Ms.4.88-9.
    -लक्ष्मी 1 the great Lakṣmī, or Śakti of Nārāyaṇa; सेवे सैरिभमर्दिनीमिह महालक्ष्मीं सरोजस्थिताम्.
    -2 a young girl who represents the goddess Durgā at the Durgā festival.
    -लयः 1 a great world destruction.
    -2 the Supreme Being (महदादीनां लयो यस्मिन्).
    -लिङ्गम् the great Liṅga or Phallus. (
    -ङ्गः) an epithet of Śiva.
    -लोलः a crow.
    -लोहम् a magnet.
    -वंशः N. of a wellknown work in Pali (of the 5th century).
    -वक्षस् m. epithet of Śiva.
    -वनम् a large forest in Vṛindāvana.
    -वरा Dūrvā grass.
    -वराहः 'the great boar', an epithet of Viṣṇu in his third or boar incarnation.
    -वर्तनम् high wages;
    -वल्ली 1 the Mādhavī creeper.
    -2 a large creeping plant.
    -वसः the porpoise.
    -वसुः silver; Gīrvāṇa.
    -वाक्यम् 1 a long sentence.
    -2 any continuous composition or literary work.
    -3 a great proposition, principal sentence; such as तत्त्वमसि, ब्रह्मैवेदं सर्वम् &c.
    -4 a complete sentence (opp. अवान्तरवाक्य q. v.); न च महावाक्ये सति अवान्तरवाक्यं प्रमाणं भवति ŚB. on MS.6.4.25.
    -वातः a stormy wind, violent wind; महावाता<?>तैर्महिषकुलनीलैर्जलधरैः Mk.5.22.
    -वादिन् m. a great or powerful disputant.
    -वायुः 1 air (as an element).
    -2 stormy wind, hur- ricane, tempest.
    -वार्तिकम् N. of the Vārtikas of Kātyāyana on Pāṇini's Sūtras.
    -विडम् a kind of factitious salt.
    -विदेहा N. of a certain वृत्ति or condition of the mind in the Yoga system of philosophy.
    -विद्या the great lores; काली तारा महाविद्या षोडशी भुवनेश्वरी । भैरवी छिन्नमस्ता च विद्या धूमवती तथा । बगला सिद्धविद्या च मातङ्गी कमला- त्मिका । एता दश महाविद्याः... ॥
    -विपुला a kind of metre.
    -विभाषा a rule giving a general option or alternative; इति महाविभाषया साधुः.
    -विभूतिः an epithet of Śiva.
    -विषः a serpent having two mouths.
    -विषुवम् the vernal equinox. ˚संक्रान्तिः f. the vernal equinox (the sun's entering the sign Aries).
    -विस्तर a. very extensive or copious.
    -वीचिः N. of a hell.
    -वीरः 1 a great hero or warrior.
    -2 a lion.
    -3 the thunderbolt of Indra.
    -4 an epithet of Viṣṇu.
    -5 of Garuḍa.
    -6 of Hanumat.
    -7 a cuckoo.
    -8 a white horse.
    -9 a sacrificial fire.
    -1 a sacrificial vessel.
    -11 a kind of hawk. ˚चरितम् N. of a celebrated drama by Bhavabhūti.
    -वीर्य a. of great valour, very powerful.
    (-र्यः) 1 N. of Brah- man.
    -2 the Supreme Being. (
    -र्या) the wild cotton shrub.
    -2 an epithet of संज्ञा, the wife of the sun.
    -वृषः a great bull.
    -वेग a.
    1 very swift or fleet.
    (-गः) 1 great speed, excessive velocity.
    -2 an ape.
    -3 the bird Garuḍa.
    -वेघः a particular position of hands or feet (in the practice of Yoga).
    -वेल a. billowy.
    -व्याधिः f.
    1 a great disease.
    -2 a very bad kind of leprosy (black leprosy).
    -व्याहृतिः f. a great mystical word, i. e. भूर्, भुवस् and स्वर्.
    -व्रत a. very devotional, rigidly observing vows.
    (-तम्) 1 a great vow, a great reli- gious observance; a vow for not taking even water for a month; महाव्रतं चरेद्यस्तु Mb.12.35.22 (com. महाव्रतं मासमात्रं जलस्यापि त्यागः).
    -2 any great or funda- mental duty; प्राणैरपि हिता वृत्तिरद्रोहो व्याजवर्जनम् । आत्मनीव प्रियाधानमेतन्मैत्रीमहाव्रतम् Mv.5.59; क्रतौ महाव्रते पश्यन् ब्रह्मचारी- त्वरीरतम् N.17.23.
    -व्रतिन् m.
    1 a devotee, an ascetic.
    -2 an epithet of Śiva.
    -शक्तिः 1 an epithet of Śiva.
    -2 of Kārtikeya.
    -शङ्कुः the sine of the sun's eleva- tion.
    -शङ्खः 1 a great conch-shell; पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं Bg.1.15; महाशङ्खमयी माला ताराविद्याजपे प्रिया Tantra.
    -2 the temporal bone, forehead.
    -3 a human bone.
    -4 a particular high number.
    -5 one of Kubera's treasures.
    -शठः a kind of thorn-apple.
    -शब्द a. making a loud sound, very noisy, boisterous.
    -शल्कः a kind of sea- crab or prawn; Ms.3.272.
    -शालः a great householder.
    -शालिः a kind of large and sweetsmelling rice.
    -शाल्वणम् ('great fomentation') N. of a remedy; Suśr.
    -शासन a.
    1 exercising great power.
    -2 whose commands are great; त्रैलोक्यघिपतित्वमेव विरसं यस्मिन् महा- शासने Bh.3.8.
    (-नम्) 1 the knowledge of Brahma as expounded in the Upaniṣadas.
    -2 great order of government.
    -शिरस् m. a kind of serpent.
    -शिवरात्रिः N. of a festival on the 14th day of the dark half of Māgha,
    -शुक्तिः f. a pearl-shell.
    -शुक्ला an epithet of Sarasvatī.
    -शुभ्रम् silver.
    -शूद्रः (-द्री f.)
    1 a Sūdra in a high position.
    -2 a cowherd.
    -3 an upper servant. (
    -द्री) a female cow-keeper. (
    -द्रा) a Śudra woman in a high position.
    -शून्यम् a particular mental condi- tion of a Yogin.
    -शृङ्गः 1 a species of stag.
    -2 the शरभ animal.
    -श्मशानम् an epithet of Benares.
    -श्यामा the Sissoo tree. (Mar. शिसवी).
    -श्रमणः 1 an epithet of Buddha.
    -2 a Jain monk.
    -श्लक्ष्णा sand.
    -श्वासः a kind of asthma.
    -श्वेता 1 an epithet of Sarasvatī.
    -2 of Durgā.
    -3 white sugar.
    -संहिता great combi- nation.
    -संक्रान्तिः f. the winter solstice.
    -सती a very chaste woman.
    -सत्ता absolute existence.
    -सत्यः an epithet of Yama.
    -सत्त्व a.
    1 noble.
    -2 very strong or powerful.
    -3 just, righteous.
    (-त्त्वः) 1 a large animal.
    -2 N. of Sākyamuni.
    -3 an epithet of Kubera.
    -संधिविग्रहः the office of the minister of peace and war.
    -सन्नः an epithet of Kubera.
    -सन्निः m. (in music) a kind of measure.
    -समुद्रः the great ocean.
    -सर्गः a great or completely new creation (after a complete destruction of the world).
    -सर्जः the bread- fruit or jack-tree.
    -साधनभागः a great executive officer.
    -सांतपनः a kind of very rigid penance; see Ms.11. 218.
    -सांधिविग्रहिकः a minister of peace and war.
    -सामन्तः a great vassal.
    -सामान्यम् the widest genera- lity.
    -सारः a kind of Khadira tree.
    -सारथिः an epithet of Aruṇa.
    -साहसम् great violence or outrage, great audacity.
    -साहसिकः a dacoit, highwayman, a daring robber.
    -सिंहः the fabulous animal called Śarabha.
    -सिद्धिः f. a kind of magical power.
    -सुखम् 1 great pleasure.
    -2 copulation. (
    -खः) a Buddha.
    -सुगन्धम् a fragrant unguent.
    -सुगन्धिः a kind of antidote.
    -सुधा silver; Gīrvāṇa.
    -सुभिक्षम् good times.
    -सूक्तः the composer of the great Sūktas or hymns of the 1th Maṇḍala of the Ṛigveda.
    -सूक्ष्मा sand.
    -सूतः a mili- tary drum.
    -सेनः 1 an epithet of Kārtikeya; महासेन- प्रसूतिं तद्ययौ शरवणं महत् Rām.7.16.1.
    -2 the commander of a large army. (
    -ना) a great army.
    -स्कन्धः a camel.
    -स्थली the earth.
    -स्थानम् a great position.
    -स्नेहः a combination of the 4 kinds of fat.
    -स्मृतिः the Ṣaḍaṅgas and Smṛitis; महास्मृतिं पठेद्यस्तु तथैवानुस्मृतिं शुभाम् Mb.12.2.3.
    -स्रोतस् n. the bowels.
    -स्रग्विन् m. an epithet of Śiva.
    -स्वनः a kind of drum.
    -हंसः an epithet of Viṣṇu.
    -हविस् n. clarified butter.
    -हस्तः an epithet of Śiva.
    -हासः a loud or boisterous laughter, cachinnation.
    -हिमवत् m. N. of a mountain.
    -ह्रस्वा N. of a plant (Mar. कुहिली).

    Sanskrit-English dictionary > महा _mahā

  • 6 प्रति _prati

    प्रति ind.
    1 As a prefix to verbs it means (a) towards, in the direction of; (b) back, in return, again; तष्ठेदानीं न मे जीवन् प्रतियास्यसि दुर्मते Rām.7.18.13; (c) in opposition to, against, counter; (d) upon, down upon; (see the several roots with this preposition).
    -2 As a prefix to nouns not directly derived from verbs it means (a) likeness, resemblance, equality; (b) opposite, of the opposite side; प्रतिबल Ve.3.5. 'the opposing force'; so प्रतिद्विपाः Mu.2.13; (c) rivalry; as in प्रतिचन्द्रः 'a rival moon'; प्रतिपुरुषः &c.
    -3 As a separable preposition (with acc.) it means (a) towards, in the direction of, to; तौ दम्पती स्वां प्रति राजधानीं प्रस्थापयामास वशी वसिष्ठः R.2.7;1. 75; प्रत्यनिलं विचेरु Ku.3.31; वृक्षं प्रति विद्योतते विद्युत् Sk.; (b) against, counter, in opposition to, opposite; तदा यायाद् रिपुं प्रति Ms.7.171; प्रदुदुवुस्तं प्रति राक्षसेन्द्रम् Rām.; ययावजः प्रत्यरिसैन्यमेव R.7.55; (c) in comparison with, on a par with, in proportion to, a match for; त्वं सहस्राणि प्रति Ṛv.2.1.8; (d) near, in the vicinity of, by, at, in, on; समासेदुस्ततो गङ्गां शृङ्गवेरपुरं प्रति Rām.; गङ्गां प्रति; (e) at the time, about, during; आदित्यस्योदयं प्रति Mb; फाल्गुनं वाथ चैत्रं वा मासौ प्रति Ms.7.182; (f) on the side of, in favour of, to the lot of; यदत्र मां प्रति स्यात् Sk.; हरं प्रति हलाहलं (अभवत्) Vop.; (g) in each, in or at every, severally (used in a distributive sense); वर्षं प्रति, प्रतिवर्षम्; यज्ञं प्रति Y.1.11; वृक्षं वृक्षं प्रति सिञ्चति Sk.; (h) with regard or reference to, in relation to, regarding, concerning, about, as to; न हि मे संशीतिरस्या दिव्यतां प्रति K.132; चन्द्रोपरागं प्रति तु केनापि विप्रलब्धासि Mu.1; धर्मं प्रति Ś.5.18; मन्दौत्सुक्यो$स्मि नगरगमनं प्रति Ś.1; Ku.6.27; 7.83; त्वयैकमीशं प्रति साधु भाषितम् 5.81; Y.1.218; R.6. 12;1.29;12.51; (i) according to, in conformity with; मां प्रति in my opinion; (j) before, in the presence of; (k) for, on account of.
    -4 As a separable preposi- tion (with abl.) it means either (a) a representative of, in place of, instead of; प्रद्युम्नः कृष्णात् प्रति Sk.; संग्रामे यो नारायणतः प्रति Bk.8.89; or (b) in exchange or return for; तिलेभ्यः प्रति यच्छति माषान् Sk.; भक्तेः प्रत्यमृतं शंभोः Vop.
    -5 As the first member of Avyayībhāva compound it usually means (a) in or at every; as प्रतिसंवत्सरम् 'every year', प्रतिक्षणम्, प्रत्यहम् &c.; (b) towards, in the direction of; प्रत्यग्नि शलभा डयन्ते.
    -6 प्रति is sometimes used as the last member of Avyayī. comp. in the sense of 'a little'; सूपप्रति, शाकप्रति. [ Note:-- In the com- pounds given below all words the second members of which are words not immediately connected with verbs, are included; other words will be found in their proper places.]
    -Comp. -अंशम् ind. on the shoulders.
    -अक्षरम् ind. in every syllable or letter; प्रत्यक्षरश्लेषमयप्रबन्ध Vās.
    -अग्नि ind. towards the fire.
    -अग्र = प्रत्यग्र q. v.
    -अङ्गम् 1 a secondary or minor limb (of the body), as the nose.
    -2 a division, chapter, section.
    -3 every limb.
    -4 a weapon. (
    -ङ्गम्) ind.
    1 on or at every limb of the body; as in प्रत्यङ्ग- मालिङ्गितः Gīt.1.
    -2 for every subdivision.
    -3 in each case (in grammar).
    -अधिदेवता a tutelary deity who stays in front or near one; Hch.
    -अधिष्ठानम्, -आधानम् the principal place of residence; Bṛi. Up.2.2.1.
    -2 repository.
    -अनन्तर a.
    1 being in immediate neigh- bourhood; दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम् Rām.4.15.27. (com. प्रत्यनन्तरं स्वाधीनम्).
    -2 standing nearest (as an heir).
    -3 immediately following, closely connected with; जीवेत् क्षत्रियधर्मेण स ह्यस्य (ब्राह्मणस्य) प्रत्यनन्तरः; Ms.1. 82;8.185. (
    -रम्) ind.
    1 immediately after.
    -2 next in succession.
    -रीभू to betake oneself close to; P. R.
    -अनिलम् ind. towards or against the wind.
    -अनीक a
    1 hostile, opposed, inimical.
    -2 resisting, opposing.
    -3 opposite.
    -4 equal, vying with. (
    -कः) an enemy.
    (-कम्) 1 hostility, enmity, hostile attitude or position; न शक्ताः प्रत्यनीकेषु स्थातुं मम सुरासुराः Rām.
    -2 a hostile army; यस्य शूरा महेष्वासाः प्रत्यनीकगता रणे Mb.; ये$वस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः Bg.11.32. (प्र˚ may have here sense 1 also).
    -3 (in Rhet.) a figure of speech in which one tries to injure a person or thing connected with an enemy who himself cannot be injured; प्रतिपक्षमशक्तेन प्रतिकर्तुं तिरस्क्रिया । या तदीयस्य तत्स्तुत्यै प्रत्यनीकं तदुच्यते K. P.1.
    -अनुप्रासः a kind of alliteration.
    -अनुमानम् an opposite conclusion.
    -अन्त a. contiguous, lying close to, adjacent, bordering.
    (-न्तः) 1 a border, frontier; स गुप्तमूलप्रत्यन्तः R.4.26.
    -2 a bordering country; especi- ally, a country occupied by barbarian or Mlechchhas. ˚देशः a bordering country. ˚पर्वतः an adjacent hill; पादाः प्रत्यन्तपर्वताः Ak.
    -अन्धकार a. spreading shadow; Buddh.
    -अपकारः retaliation, injury in return; शाम्येत् प्रत्यप- कारेण नोपकारेण दुर्जनः Ku.2.4.
    -अब्दम् ind. every year
    -अमित्र a. hostile. (
    -त्रः) an enemy. (
    -त्रम्) ind. towards as enemy.
    -अरिः 1 a well-matched opponent.
    -2 the 9th, 14th or 23rd asterism from the जन्मनक्षत्र.
    -3 a particular asterism; दारुणेषु च सर्वेषु प्रत्यरिं च विवर्जयेत् Mb.13.14.28 (com. प्रत्यरिं स्वनक्षत्राद् दिननक्षत्रं यावद् गणयित्वा नवभिर्भागे हृते पञ्चमी तारा प्रत्यरिः ।).
    -अर्कः a mock sun; parhelion.
    -अर्गलम् the rope by which a churning stick is moved.
    -अवयवम् ind.
    1 in every limb.
    -2 in every particular, in detail.
    1 lower, less honoured; पुरावरान् प्रत्यवरान् गरीयसः Mb.13.94.12.
    -2 very low or degrading, very insignificant; Ms.1.19.
    -अश्मन् m. red chalk.
    -अष्ठीला a kind of nervous disease.
    -अहम् ind. every day, daily; day by day; गिरिशमुपचचार प्रत्यहं सा सुकेशी Ku.1.6.
    -आकारः a scabbard, sheath.
    -आघातः 1 a counter-stroke.
    -2 reaction.
    -आचारः suitable conduct or behaviour.
    -आत्मम् ind. singly, severally.
    -आत्मक a. belonging to oneself.
    -आत्म्यम् similarity with oneself.
    -आत्मेन ind. after one's own image; स किंनरान् कुंपुरुषान् प्रत्यात्म्येना- सृजत् प्रभुः Bhāg.3.2.45.
    -आदित्यः a mock sun.
    -आरम्भः 1 recommencement, second beginning.
    -2 pro- hibition.
    -आर्द्र a. fresh.
    -आशा 1 hope, expectation; न यत्र प्रत्याशामनुपतति नो वा रहयति Māl.9.8.
    -2 trust, con- fidence.
    -आसङ्गः Connection, contact; अथ प्रत्यासङ्गः कमपि महिमानं वितरति Mv.1.12.
    -आस्वर 1 returning.
    -2 reflecting; Ch.Up.1.3.2.
    -आह्वयः echo, resonance; छाया प्रत्याह्वयाभासा ह्यसन्तो$प्यर्थकारिणः Bhāg.11.28.5.
    -उत्तरम् a reply, rejoinder.
    -उलूकः 1 a crow; मृत्युदूतः कपोतो$यमुलूकः कम्पयन्मनः । प्रत्युलूकश्च कुह्वानैरनिद्रौ शून्यमिच्छतः ॥ Bhāg.1.14.14.
    -2 a bird resembling an owl.
    -ऋचम् ind. in each Rik.
    -एक a. each, each one, every single one. (
    -कम्) ind.
    1 one at a time, severally; singly, in every one, to every one; oft. with the force of an adjective; विवेश दण्डकारण्यं प्रत्येकं च सतां मनः R.12.9. 'entered the mind of every good man'; 12.3;7.34; Ku.2.31.
    -एनस् m.
    1 an officer of justice (who punishes criminals); Bṛi. Up.4.3.7.
    -2 a heir responsible for the debts of the deceased; surety.
    -कञ्चुकः 1 an adversary.
    -2 a critic.
    -कण्ठम् ind.
    1 severally, one by one.
    -2 near the throat.
    -कलम् ind. constantly, perpetually.
    -कश a. not obeying the whip.
    -कष्ट a. comparatively bad.
    -कामिनी a female rival; Śi.
    -कायः 1 an effigy, image, picture, likeness.
    -2 an adversary; स वृषध्वजसायकावभिन्नं जयहेतुः प्रतिकाय- मेषणीयम् Ki.13.28.
    -3 a target, butt, mark.
    -कितवः an opponent in a game.
    -कुञ्जरः a hostile elephant.
    -कूपः a moat, ditch.
    -कूल a.
    1 unfavourable, adverse, contrary, hostile, opposite, प्रतिकूलतामुपगते हि विधौ विफलत्व- मेति बहुसाधनता Śi.9.6; Ku.3.24.
    -2 harsh, discordant. unpleasant, disagreeable; अप्यन्नपुष्टा प्रतिकूलशब्दा Ku.1. 45.
    -3 inauspicious.
    -4 contradictory.
    -5 reverse, inverted.
    -6 perverse, cross, peevish, stubborn. ˚आचार- णम्, ˚आचरितम् any offensive or hostile action or conduct; प्रतिकूलाचरितं क्षमख मे R.8.81. ˚उक्तम्, -क्तिः f. a contra- diction. ˚कारिन्, -कृत, -चारिन्, -वत्ति a. opposing. ˚दर्शन a. having an inauspicious or ungracious appearance. ˚प्रवर्तिन्, -वर्तिन् a. acting adversely, taking an adverse course. ˚भाषिन् a. opposing, contradicting. ˚वचनम् dis- agreeable or unpleasant speech. ˚वादः contradiction. (प्रतिकूलता, -त्वम् adverseness, opposition, hostility. प्रति- कूलयति 'to oppose'.).
    -कूल ind.
    1 adversely, contrarily.
    -2 inversely, in inverted order.
    -कूलय Den. P. to resist, oppose.
    -कूलिक a. hostile, inimical.
    -क्षणम् ind. at every moment or instant, constantly; प्रतिक्षणं संभ्रमलोलदृष्टि- र्लीलारविन्देन निवारयन्ती Ku.3.56.
    -क्षपम् ind. everynight.
    -गजः a hostile elephant
    -गात्रम् ind. in very limb.
    -गिरिः 1 an opposite mountain.
    -2 an inferior mountain.
    -गृहम्, -गेहम् ind. in every house.
    -ग्रामम् ind. in every village.
    -चक्रम् a hostile army.
    -चन्द्रः a mock moon; paraselene.
    -चरणम् ind.
    1 in every (Vedic) school or branch.
    -2 at every foot-step.
    -छाया, -यिका 1 a reflected image, reflection, shadow; रूपं प्रतिच्छायिक- योपनीतम् N.6.45.
    -2 an image, picture.
    -जङ्घा the forepart of the leg.
    -जिह्वा, -जिह्विका the soft palate,
    -तन्त्रम् ind. according to each Tantra or opinion.
    -तन्त्र- सिद्धान्तः a conclusion adopted by one of the disputants only; (वादिप्रतिवाद्येकतरमात्राभ्युपगतः).
    -त्र्यहम् ind. for three days at a time.
    -दण्ड a. Ved. disobedient.
    -दिनम् ind. every day; राशीभूतः प्रतिदिनमिव त्र्यम्बकस्याट्टहासः Me.6.
    -दिशम् ind. in every direction, all round, every- where.
    -दूतः a messenger sent in return.
    -देवता a corresponding deity; गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु Muṇḍa.3.2.7.
    -देशम् ind. in every country.
    -देहम् ind. in every body.
    -दैवतम् ind. for every deity.
    -द्वन्द्वः 1 an antagonist, opponent, adversary, rival.
    -2 an enemy. (
    -द्वम्) opposition, hostility.
    -द्वन्द्विन् a.
    1 hostile, inimical.
    -2 adverse (प्रतिकूल); कृतान्तदुर्वृत्त इवापरेषां पुरः प्रतिद्वन्द्विनि पाण्डवास्त्रे Ki.16.29.
    -3 rivalling, vying with; किसलयोद्भेदप्रतिद्वन्दिभिः (करतलैः) Ś.4.5. (-m.) an opponent, adversary, rival; तुल्यप्रति- द्वन्द्वि बभूव युद्धम् R.7.37.;15.25.
    -द्वारम् ind. at every gate.
    -धुरः a horse harnessed by the side of another.
    -नप्तृ m. great-grandson, a son's grandson.
    -नव a.
    1 new, young, fresh.
    -2 newly blown budded; सान्ध्यं तेजः प्रतिनवजपापुष्परक्तं दधानः Me.38.
    -नाडी a branch-vein.
    -नायकः the adversary of the hero of any poetic com- position; धीरोद्धतः पापकारी व्यसनी प्रतिनायकः S. D., as रावण in the Rāmāyaṇa, शिशुपाल in Māgha-Kāvya &c.
    -नारी, -पत्नी, -युवतिः a female rival; Śi.7.45.
    -निनादः = प्रतिध्वनिः q. v.
    -न्यायम् ind. in inverted order; पुनः प्रतिन्यायं प्रतियोन्याद्रवति स्वप्नायैव Bṛi. Up.4.3.15.
    -पक्ष a. like, similar.
    (-क्षः) 1 the opposite side, party or faction, hostility; विमृश्य पक्षप्रतिपक्षाभ्यामवधारणं नियमः Gaut. S,
    -2 an adversary, enemy, foe, rival; प्रति- पक्षकामिनी, -लक्ष्मी 'a rival wife'; Bv.2.64; दासीकृतायाः प्रति- पक्षलक्ष्याः Vikr.1.73; प्रतिपक्षमशक्तेन प्रतिकर्तुम् K. P.1; Vikr.1.7; often used in comp. in the sense of 'equal' or 'similar'.
    -3 remedy, expiation; यादवस्य पापस्य प्रतिपक्षमुपदिशामि Nāg.5.
    -4 a defendant or respondent (in law). ˚ता
    1 hostility, opposition.
    -2 obstacle.
    -पक्षित a.
    1 containing a contradiction.
    -2 nullified by a contradictory premise; (as a hetu in न्याय); cf. सत्प्रतिपक्ष.
    -पक्षिन् m. an opponent, adversary.
    -पण्यम् merchandise in exchange; Buddh.
    -प्रथम् ind. along the road, towards the way; प्रतिपथगतिरासीद् वेगदीर्घीकृताङ्गः Ku.3.76.
    -पदम् ind.
    1 at evry stop.
    -2 at every place, everywhere.
    -3 expressly.
    -4 in every word; प्रतिपदाख्याने तु गौरवं परिहरद्भिर्वृत्तिकारैः सर्वसामान्यः शब्दः प्रति- गृहीतः प्रकृतिवदिति ŚB. on MS.8.1.2.
    -पल्लवः an opposite or outstretched branch; R.
    -पाणः 1 a stake.
    -2 a counter-pledge.
    -3 a counter-stake; Mb.3.
    -पादम् ind. in each quarter.
    -पात्रम् ind. with regard to each part, of each character; प्रतिपात्रमाधीयतां यत्नः Ś.1 'let care be taken of each character'.
    -पादपम् ind. in every tree.
    -पाप a. returning sin for sin, requiting evil for evil.
    -पु(पू)रुषः 1 a like or similar man.
    -2 a substitute, deputy.
    -3 a companion.
    -4 the effigy of a man pushed by thieves into the interior of a house before entering it themselves (to ascertain if any body is awake).
    -5 an effigy in general. (
    -षम्) ind. man by man, for each man.
    -पुस्तकम् a copy of an original manuscript.
    -पूर्वाह्णम् ind. every forenoon.
    -प्रति a. counter-balancing, equal to.
    -प्रभातम् ind. every morning.
    -प्रसवः 1 (As opposed to अनुप्रसव) tracing causes back to the origin as -- a pot, a lump of mud, mud, clay, Pātañjala Yogadarśana.
    -2 Negation of (or exception to) a negation. The force of a प्रतिप्रसव is positive, limiting as it does the scope of a प्रतिषेध or negation. Hence it is just the opposite of परिसंख्या whose force is negative or exclusive since it limits the scope of a positive statement. प्रतिप्रसवो$यं न परिसंख्या ŚB. on MS.1.7.45.
    -प्रकारः an outer wall or rampart.
    -प्रियम् a kindness or service in return; प्रतिप्रियं चेद् भवतो न कुर्यां वृथा हि मे स्यात् स्वपदोपलब्धिः R.5.56.
    -बन्धुः an equal in rank or station; Mb.5.121.13.
    -बलः a.
    1 able, powerful.
    -2 equal in strength, equally matched or powerful.
    (-लम्) 1 a hostile army; अस्त्रज्वालावलीढप्रतिबलजलधेरन्तरौर्वायमाणे Ve.3.7.
    -2 strength.
    -बाहु 1 the forepart of the arm.
    -2 an opposite side (in a square or polygon).
    -बि (वि) म्बः, -म्बम् 1 a reflection, reflected image; ज्योतिषां प्रतिबिम्बानि प्राप्नु- वन्त्युपहारताम् Ku.6.42; Śi.9.18.
    -2 an image, a picture.
    -बीजम् a rotten seed.
    -भट a. vying with, rivalling; घटप्रतिभटस्तनि N.13.5.
    (-टः) 1 a rival, an opponent; निवासः कन्दर्पप्रतिभटजटाजूटभवने G. L.21.
    -2 a warrior on the opposite side; समालोक्याजौ त्वां विदधति विकल्पान् प्रतिभटाः K. P.1.
    -भय a.
    1 fearful, formidable, terrible, frightful.
    -2 dangerous; स्वगृहोद्यानगते$पि स्निग्धैः पापं विशङ्क्यते मोहात् । किमु दृष्टबह्वपायप्रतिभयकान्तारमध्यस्थे ॥ Pt.2.171; Nāg.5.1.; Bhāg.1.6.14. (
    -यम्) a danger; सुनन्द, श्रुतं मया संनिहितगरुडप्रतिभयमुद्देशं जामाता जीमूतवाहनो गतः Nāg.5.
    -भैरव a. dreadful.
    -मञ्चः a kind of measure (in music.)
    -मञ्चाः Platforms opposite to each other; दशभागिकौ द्वौ प्रतिमञ्चौ Kau. A.2.3.21.
    -मण्डलम् 1 a secondary disc (of the sun &c.).
    -2 an eccentric orbit.
    -मन्दिरम् ind. in every house.
    -मल्लः an antagonist, a rival; उपेयिवांसं प्रतिमल्लतां रयस्मये जितस्य प्रसभं गरुत्मतः N.1.63; पातालप्रतिमल्लगल्ल &c. Māl.5.22.
    -मानना worship (पूजा); स्पर्शमशुचिवपुरर्हति न प्रतिमाननां तु नितरां नृपोचिताम् Śi.15.35.
    -माया a counter-spell or charm; प्रतिमाया कृतं च तत् Mb.1.34.22.
    -मार्गः the way back; Mb.4.
    -मार्गम् ind. back, back- wards.
    -माला capping verses (Mar. भंडी).
    -मासम् ind. every month, monthly.
    -मित्रम् an enemy, adversary.
    -मुख a. standing before the face, facing; प्रतिमुखागत Ms.8.291.
    -2 near, present. (
    -खम्) a secondary plot or incident in a drama which tends either to hasten or retard the catastrophe; see S. D.334 and 351-364. (
    -खम्) ind.
    1 towards.
    -2 in front, before.
    -मुखरी a particular mode of drumming.
    -मुद्रा 1 a counter- seal.
    -2 the impression of a seal.
    -मुहूर्तम् ind. every moment.
    -मूर्तिः f. an image, a likeness.
    -मूषिका f. a musk-rat (Mar. चिचुंदरी).
    -यूथपः the leader of a hostile herd of elephants.
    -रथः an adversary in war (lit. in fighting in a war-chariot); दौष्यन्तिमप्रतिरथं तनयं निवेश्य Ś.4.2.
    -रथ्यम् in every road; अस्मिन् नगरे प्रतिरथ्यं भुजङ्गबद्धसंचारे Udb.
    -रवः, -ध्वनिः 1 an echo; प्रतिरवविततो वनानि चक्रे Ki.1.4.
    -2 quarrel; controversy.
    -3 (Ved.) life (प्राण).
    -रसितम् an echo; केनास्मत् सिंह- नादप्रतिरसितसखो दुन्दुभिस्ताड्यते$यम् Ve.1.22.
    -राजः a hostile king.
    -रात्रम् ind. every night.
    -रूप a.
    1 corresponding, similar, having a counter-part in; अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव Kaṭh.2.2.9.
    -2 beautiful.
    -3 suitable, proper; इदं न प्रतिरूपं ते स्त्रीष्वदाक्षिण्यमीदृशम् Bu. Ch.4.66; आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी Rām.4. 19.17.
    -4 facing (अभिमुख); प्रतिरूपं जनं कुर्यान्न चेत् तद् वर्तते यथा Mb.12.97.16 (com. प्रतिरूपं युद्धाभिमुखम्).
    (-पम्) 1 a picture, an image, a likeness.
    -2 a mirror-like reflecting object; अदर्शनं स्वशिरसः प्रतिरूपे च सत्यपि Bhāg. 1.42.28.
    -4 an object of comparison (उपमान); भवान्मे खलु भक्तानां सर्वेषां प्रतिरूपधृक् Bhāg.7.1.21.
    -रूपक a. resembling, similar (at the end of comp.); जहीमान् राक्षसान् पापानात्मनः प्रतिरूपकान् Mb.3.29.11; चेष्टाप्रतिरूपिका मनोवृत्तिः Ś.1.
    (-कम्) 1 a picture, an image; अग्निदैर्गर- दैश्चैव प्रतिरूपककारकैः Mb.12.59.49.
    -2 a forged edict; जर्जरं चास्य विषयं कुर्वन्ति प्रतिरूपकैः Mb.12.56.52.
    -3 a reflec- tion.
    -लक्षणम् a mark, sign, token.
    -लिपिः f. a tran- script, a written copy.
    -लेखः a writ of reply; प्रावृत्तिकश्च प्रतिलेख एव Kau. A.2.1.28.
    -लोम a.
    1 'against the hair or grain', contray to the natural order, inverted, reverse (opp. अनुलोम); नववर्षसहस्राक्षः प्रतिलोमो$भवद् गुरुः Bhāg.12.14.15.
    -2 contrary to caste (said of the issue of a woman who is of a higher caste than her husband).
    -3 hostile.
    -4 low, vile, base.
    -5 left (वाम).
    -6 obstinate, perverse; अपरिचितस्यापि ते$प्रतिलोमः संवृत्तः Ś.7.
    -7 disagreeable, unpleasant. (
    -मम्) any injurious or unpleasant act. (
    -मम्) ind. 'against the hair or grain', inversely, invertedly. ˚ज a. born in the inverse order of the castes; i. e. born of a mother who is of a higher caste than the father; cf. Ms.1.16,25.
    -लोमक a. reverse, inverted; राजन्यविप्रयोः कस्माद् विवाहः प्रतिलोमकः Bhāg.9.18.5.
    -कम् inverted order.
    -लोमतः ind.
    1 in consequence of the inverted order or course; Ms.1.68.
    -2 in an unfriendly manner; यदा बहुविधां वृद्धिं मन्येत प्रतिलोमतः Mb.12.13.39.
    -वत्सरम् ind. every year.
    -वनम् ind. in every forest.
    -वर्णिक a. similar, corresponding.
    -वर्धिन् a. being a match for.
    -वर्षम् ind. every year.
    -वस्तु n.
    1 an equivalent, a counter- part.
    -2 anything given in return.
    -3 a parallel. ˚उपमा a figure of speech thus defined by Mammaṭa:-- प्रतिवस्तूपमा तु सा ॥ सामान्यस्य द्विरेकस्य यत्र वाक्यद्वये स्थितिः । K. P.1; e. g. तापेन भ्राजते सूर्यः शूरश्चापेन राजते Chandr.5. 48.
    -वातः a contrary wind; प्रतिवाते$नुवाते च नासीत गुरुणा सह Ms.2.23. (
    -तम्) ind. against the wind; चीनांशुक- मिव केतोः प्रतिवातं नीयमानस्य Ś.1.33.
    -वारणः a hostile elephant.
    -वासरम् ind. every day.
    -विटपम् ind.
    1 on every branch.
    -2 branch by branch.
    -विषम् an anti- dote. (
    -षा) a birch tree.
    -विष्णुकः a Muchakunda tree.
    -वीरः an opponent, antagonist.
    -वीर्यम् being equal to or a match for.
    -वृषः a hostile bull.
    -वेलम् ind. at each time, on every occasion.
    -वेशः 1 a neighbouring house, neighbourhood.
    -2 a neighbour.
    -वेशिन् a. a neigh- bour; दृष्ट्वा प्रभातसमये प्रतिवेशिवर्गः Mk.3.14.
    -वेश्मन् n. a neighbour's house.
    -वेश्यः a neighbour.
    -वैरम् re- quital of hostilities revenge.
    -शब्दः 1 echo, reverbera- tion; वसुधाधरकन्दराभिसर्पी प्रतिशब्दो$पि हरेर्भिनत्ति नागान् V. 1.16; Ku.6.64; R.2.28.
    -2 a roar.
    -शशिन् m. a mock-moon.
    -शाखम् ind. for every branch or school (of the Veda).
    -शाखा a side-branch; महाभूतविशेषश्च विशेषप्रतिशाखवान् Mb.14.35.21.
    -संवत्सरम् ind. every year.
    -सङ्गक्षिका 1 a cloak to keep off the dust; Buddh.
    -संदेशः a reply to the message; दर्पसारस्य प्रति- संदेशमावेदयत् D. K.2.1.
    -सम a. equal to, a match for.
    -सव्य a. in an inverted order.
    -सामन्तः an enemy.
    -सायम् ind. every evening.
    -सूर्यः, -सूर्यकः 1 a mock-sun.
    -2 a lizard, chameleon; 'कृकलासस्तु सरटः प्रतिसूर्यः शयानकः ।' Hemchandra; तृष्यद्भिः प्रतिसूर्यकैरजगरस्वेदद्रवः पीयते U.2.16.
    -सेना, सैन्यम् a hostile army; निहतां प्रतिसैन्येन वडवामिव पातिताम् Rām.2.114.17.
    -स्थानम् ind. in every place, everywhere.
    -स्मृतिः N. of parti- cular kind of magic; गृहाणेमां मया प्रोक्तां सिद्धिं मूर्तिमतीमिव । विद्यां प्रतिस्मृतिं नाम Mb.3.36.3.
    -स्रोतस् ind. against the stream; सरस्वतीं प्रतिस्रोतं ययौ ब्राह्मणसंवृतः Bhāg.1.78. 18. -a. going against the stream; अथासाद्य तु कालिन्दी प्रतिस्रोतः समागताम् Rām.2.55.5.
    -हस्तः, -हस्तकः a deputy, an agent, substitute, proxy; आश्रितानां भृतौ स्वामिसेवायां धर्मसेवने । पुत्रस्योत्पादने चैव न सन्ति प्रतिहस्तकाः ॥ H.2.33.
    -हस्तीकृ to take; Pratijñā 3.
    -हस्तिन् the keeper of a brothel; Dk.2.2.

    Sanskrit-English dictionary > प्रति _prati

  • 7 अन्तर् _antar

    अन्तर् ind. [अम्-अरन्-तुडागमश्च Uṇ.5.6, अमेस्तुट् च]
    1 (Used as a prefix to verbs and regarded as a preposition or गति) (a) In the middle, between; in, into, inside; ˚हन्, ˚धा, ˚गम्, ˚भू, ˚इ, ˚ली &c. (b) Under.
    -2 (Used adverbially) (a) Between, be- twixt, amongst, within; in the middle or interior, inside (opp. वहिः); अदह्यतान्तः R.2.32 burnt within himself, at heart; अन्तरेव विहरन् दिवानिशम् R.19.6 in the palace, in the harem; so ˚भिन्नं भ्रमति हृदयम् Māl. 5.2; अन्तर्विभेद Dk.13; यदन्तस्तन्न जिह्वायाम् Pt.4.88; अन्तर्यश्च मृग्यते V.1.1 internally, in the mind. (b) By way of seizing or holding; अन्तर्हत्वा गतः (हतं परिगृह्य).
    -3 (As a separable preposition) (a) In, into, between, in the middle, inside, within, (with loc.); निवसन्नन्तर्दारुणि लङ्घ्यो वह्निः Pt.1.31; अन्तरादित्ये Ch. Up., अन्तर्वेश्मनि Ms.7 223; Y.3.31; अप्स्वन्तरमृतमप्सु Rv.1. 23.19. अप्सु मे सोमो$ब्रवीदन्तर् विश्वानि भेषजा ibid. (b) Between (with acc.) Ved. अन्तर्मही बृहती रोदसीमे Rv. 7.87.2; अन्तर्देवान् मर्त्यांश्च 8.2.4; हिरण्मय्योर्ह कुश्योरन्तर- वहित आस Śat. Br. (c) In, into, inside, in the interior, in the midst (with gen.); प्रतिबलजलधेरन्तरौर्वायमाणे Ve. 3.7; अन्तःकञ्चुकिकञ्चुकस्य Ratn.2.3; बहिरन्तश्च भूतानाम् Bg.13.15; त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि साक्षिवत् Y.2.14; लघुवृत्तितया भिदां गतं बहिरन्तश्च नृपस्य मण्डलम् Ki.2.53; अन्तरीपं यदन्तर्वारिणस्तटम् Ak.; oft. in comp. at the end; कूपान्तः पतितः Pt.5; सभान्तः साक्षिणः प्राप्तान् Ms.8.79; दन्तान्तरधि- ष्ठितम् Ms.5.141 between the teeth; उत्पित्सवो$न्तर्नदभर्तुः Śi.3.77; also in compound with a following word; अहं सदा शरीरान्तर्वासिनी ते सरस्वती Ks.4.11.
    -4 It is fre- quently used as the first member of compounds in the sense of 'internally', 'inside', 'within', 'in the inte- rior', 'having in the interior', 'filled with', 'having concealed within', or in the sense of 'inward', 'internal', 'secret', 'hidden' &c., forming Adverbial, Bahuvrīhi or Tatpuruṣa compounds; कुन्दमन्तस्तुषारम् (Bah. comp.) Ś.5.19 filled with dew; ˚स्तोयम् (Bah. comp.) Me.66; अन्तर्गिरि (Adv. comp.) Ki.1.34; ज्वलयति तनूमन्तर्दाहः (Tat. comp.) U.3.31; so ˚कोपः, ˚कोणः, ˚आकूतम् &c.
    -5 It is also supposed to be a particle of assent (स्वीकारार्थक). (Note. In comp. the र् of अन्तर् is changed to a visarga before hard consonants, as अन्तः- करणम्, अन्तःस्थ &c.). [cf. L. inter; Zend antare; Goth. undar; Pers. andar; Gr. entos;].
    -Comp. -अंसः the breast (= अंतरा-अंस q. v.).
    -अग्निः inward fire, the fire which stimulates digestion; दीप्तान्तरग्निपरिशुद्धकोष्ठः Susr.
    -अंङ्ग a.
    1 inward, internal, comprehended, included (with abl.); त्रयमन्तरङ्ग पूर्वेभ्यः Pat Sūtra.
    -2 proximate, related to, essential to or referring to the essential part of the अङ्ग or base of a word (opp. बहिरङ्ग); धातूपसर्गयोः कार्यमन्तरङ्गम् P.VIII.3.74 Sk.
    -3 dear, most beloved (अत्यन्तप्रिय); स्वपिति सुखमिदा- नीमन्तरङ्गः कुरङ्गः Ś.4.v.l.
    (-अङ्गम्) 1 the inmost limb or organ, the heart, mind; सन्तुष्टान्तरङ्गः Dk.11; ˚वृत्ति 21; the interior.
    -2 an intimate friend, near or con- fidential person (forming, as it were, part of oneself); मदन्तरङ्गभूताम् Dk.81,93,11; राजान्तरङ्गभावेन 135; अन्तरङ्गेषु राज्यभारं समर्प्य*** 159.
    -3 an essential or indispensable part, as श्रवण, मनन & निदिध्यासन in realizing Brahman.
    -4 What is intimately connected or related; अन्तरङ्गबहिरङ्ग- योरन्तरङ्ग बलीयः ŚB. on MS.12.2.29.
    - अवयव an inner part; P.V.4.62.
    -आकाशः the ether or Brahman that resides in the heart of man (a term often occurring in the Upaniṣads).
    -आकूतम् secret or hidden intention.
    -आगमः an additional augment between two letters,
    -आगारम् the interior of a house; स्त्रीनक्तमन्तरा- गारबहिःशत्रुकृतांस्तथा Y.2.31.
    -आत्मन् m. (त्मा)
    1 the inmost spirit or soul, the soul or mind; also the internal feelings, the heart, अङ्गुष्ठमात्रपुरुषोन्तरात्मा Śvet.; नास्य प्रत्यक- रोद्वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना Rām.6.13.28. गतिमस्यान्तरात्मनः Ms.6.73; जीवसंज्ञोन्तरात्मान्यः सहजः सर्वदेहिनाम् 12.13; मद्- गतेनान्तरात्मना Bg.6.47 with the heart fixed on me; जातो ममायं विशदः प्रकामं...... अन्तरात्मा Ś.4.22, U.3.38, प्रायः सर्वो भवति करुणावृत्तिरार्द्रान्तरात्मा Me.95.
    -2 (In phil.) the inherent supreme spirit or soul (residing in the in- terior of man); अन्तरात्मासि देहिनाम् Ku.6.21.
    -आपणः a market in the heart (inside) of a town.
    -आय, -आल; See s. v.
    -आराम a. rejoicing in oneself, finding pleasure in his soul or heart; यो$न्तःसुखोन्तरारामस्तथान्तर्जर्यो- तिरेव सः Bg.5.24.
    -इन्द्रियम् an internal organ or sense.
    -उष्यम् Ved. a secret abode.
    -करणम् the internal organ; the heart, soul; the seat of thought and feeling, thinking faculty, mind, conscience; प्रमाणं ˚प्रवृत्तयः Ś.1.22; सबाह्य ˚णः अन्तरात्मा V.4 the soul in all its senses external and internal, the inner and outer man; दयार्द्रभावमाख्यातमन्तःकरणैर्विशङ्कैः R.2.11. According to the Vedānta अन्तःकरण is of four kinds: मनो बुद्धिरहङ्कार- श्चित्तं करणमान्तरम् । संशयो निश्चयो गर्वः स्मरणं विषया इमे ॥ अन्तःकरणं त्रिविधम् Sāṅkhya 33, i. e. बुद्धयहङ्कारमनांसि; सान्तःकरणा बुद्धिः 35, i. e. अहङ्कारमनःसहिता.
    -कल्पः a certain number of years (with Buddhists).
    -कुटिल a. inwardly crooked (fig. also); fraudulent. (
    -लः) a conch-shell.
    -कृ(क्रि)मिः a disease of worms in the body.
    -कोटरपुष्पी = अण्ड- कोटरपुष्पी.
    -कोपः 1 internal disturbance; H.3.
    -2 inward wrath, secret anger.
    -कोशम् the interior of a store- room.
    -गङ्गा the secret or hidden Ganges (supposed to communicate uuderground with a secret stream in Mysore).
    -गडु a. [अन्तर्मध्ये गडुरिव] useless, unprofitable, unnecessary, unavailing; किमनेनान्तर्गडुना Sar. S. (ग्रीवाप्रदेश- जातस्य गलमांसपिण्डस्य गडोर्यथा निरर्थकत्वं तद्वत्).
    -गम् -गत &c. See under अंतर्गम्.
    -गर्भ a.
    1 bearing young, pregnant.
    -2 having a गर्भ or inside; so ˚गर्भिन्.
    -गिरम् -रि ind. in mountains. अध्यास्तेन्तर्गिरं यस्मात् करतन्नावैति कारणम् Bk.5.87.
    -गुडवलयः the sphincter muscle.
    -गूढ a. conceal- ed inside, being inward; ˚घनव्यथः U.3.1; R.19.57; ˚विषः with poison concealed in the heart.
    -गृहम्, -गेहम्, -भवनम् [अन्तःस्थं गृहम् &c.]
    1 the inner apartment of a house, the interior of a house.
    -2 N. of a holy place in Benares; पञ्चक्रोश्यां कृतं पापमन्तर्गेहे विनश्यति.
    -घणः -णम् [अन्तर्हन्यते क्रोडीभवत्यस्मिन्, निपातः] the open space before the house between the entrance-door and the house (= porch or court); तस्मिन्नन्तर्घणे पश्यन् प्रघाणे सौधसद्मनः Bk.7.62 द्वारमतिक्रम्य यः सावकाशप्रदेशः सो$न्तर्घणः). (
    -नः -णः) N. of a country of Bāhīka (or Bālhīka) (P.III.3.78 बाहीकग्रामविशेषस्य संज्ञेयम् Sk.).
    -घातः striking in the middle Kāsi. on P.III.3.78.
    -चर a. pervading the body. internally situated, internal, inward अन्तश्चराणां मरुतां निरोधात् Ku.3.48; U.7.
    -ज a. born or bred in the interior (as a worm &c.).
    -जठरम् the stomach. (ind.) in the stomach.
    -जम्भः the inner part of the jaws (खादनस्थानं जम्भः, दन्तपङ्क्त्यो- रन्तरालम्).
    -जात a. inborn, innate.
    -जानु ind. between the knees.
    -जानुशयः One sleeping with hands between the knees; अन्तर्जानुशयो यस्तु भुञ्जते सक्तभाजनः Mb.3.2.75.
    -ज्ञानम् inward or secret knowledge.
    -ज्योतिस् a. enlightened inwardly, with an enlightened soul. यो$न्तःसुखो$न्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः Bg.5.24. (
    -स् n.) the inward light, light of Brahman.
    -ज्वलनम् inflammation. (
    -नः) inward heat or fire; mental anxiety.
    -ताप a. burning inwardly (
    -पः) internal fever or heat Ś.3.13.
    -दधनम् [अन्तर्दध्यते आधीयते मादकतानेन] distillation of spirituous liquor, or a substance used to produce fermentation.
    -दशा a term in astrology, the time when a particular planet exercises its influence over man's destiny (ज्योतिषोक्तः महादशान्तर्गतो ग्रहाणां स्वाधिपत्यकालभेदः).
    -दशाहम् an interval of 1 days; ˚हात् before 1 days. Ms.8.222; ˚हे 5.79.
    -दहनम् -दाहः 1 inward heat; ज्वलयति तनूमन्तर्दाहः U.3.31; ˚हेन दहनः सन्तापयति राघवम् Rām.
    -2 inflammation.
    -दुःख a. sad or afflicted at heart;
    -दुष्ट a. internally bad, wicked or base at heart.
    -दृष्टिः f. examining one's own soul, insight into oneself.
    -देशः an intermediate region of the compass.
    -द्वारम् private or secret door within the house (प्रकोष्ठद्वारम्).
    -धा-धि, -हित &c. See. s. v.
    -नगरम् the palace of a king (being inside the town); cf. ˚पुरम्; दशाननान्तर्नगरं ददर्श Rām.
    -निवेशनम् inner part of the house; यथा चारोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने Rām.6.128.6.
    -निहित a. being concealed within; अङ्गैरन्तर्निहितवचनैः सूचितः सम्यगर्थः M.2.8.
    -निष्ठ a. engaged in internal meditation.
    -पटः, -टम् a screen of cloth held between two persons who are to be united (as a bride and bridegroom, or pupil and preceptor) until the acctual time of union arrives.
    -पथ a. Ved. being on the way.
    -पदम् ind. in the interior of an inflected word.
    -पदवी = सुषुम्णामध्यगतः पन्थाः
    -पिरधानम् the innermost garment.
    -पर्शव्य a. being between the ribs (as flesh).
    -पवित्रः the Soma when in the straining vessel.
    -पशुः [अन्तर्गाममध्ये पशवो यत्र] the time when the cattle are in the village or stables (from sunset to sunrise); अन्तःपशौ पशुकामस्य सायं प्रातः Kāty; (सायं पशुषु ग्राममध्ये आगतेषु प्रातश्च ग्रामादनिःसृतेषु com.).
    -पातः, पात्यः 1 insertion of a letter (in Gram.).
    -2 a post fixed in the middle of the sacrificial ground (used in ritual works); अन्तःपूर्वेण यूपं परीत्यान्तःपात्यदेशे स्थापयति Kāty.
    -पातित, -पातिन् a.
    1 inserted.
    -2 included or comprised in; falling within; दण्डकारण्य˚ ति आश्रमपदम् K.2.
    -पात्रम् Ved. interior of a vessel.
    -पालः one who watches over the inner apartments of a palace.
    -पुरम् [अन्तः अभ्यन्तरं पुरं गृहम्, or पुरस्यान्तःस्थितम्]
    1 inner apartment of a palace (set apart for women); female or women's apartments, seraglio, harem (so called from their being situated in the heart of the town, for purposes of safety); व्यायम्याप्लुत्य मध्याह्ने भोक्तुमन्तःपुरं विशेत् Ms.7.216,221,224; कन्यान्तःपुरे कश्चित्प्रविशति Pt.1.
    -2 inmates of the female apartments, a queen or queens, the ladies taken collectively; अन्तःपुराणि सर्वाणि रुदमानानि सत्वरम् Rām.6.111.111. ˚विरहपर्युत्सुकस्य राजर्षेः Ś.3; K.58; ततो राजा सान्तःपुरः स्वगृह- मानीयाभ्यर्चितः Pt.1; कस्यचिद्राज्ञो$न्तःपुरं जलक्रीडां कुरुते ibid. ˚प्रचारः gossip of the harem Ms.7.153; ˚समागतः Ś.4; also in pl.; कदाचिदस्मत्प्रार्थनामन्तःपुरेभ्यः कथयेत् Ś.2.; न ददाति वाचमुचितामन्तःपुरेभ्यो यदा Ś.6.5. ˚जन women of the palace; inmates of the female apartments; ˚चर,
    -अध्यक्षः-रक्षकः, -वर्ती guardian or superintendent of the harem, chamber- lain; वृद्धः कुलोद्रतः शक्तः पितृपैतामहः शुचिः । राज्ञामन्तःपुरा- ध्यक्षो विनीतश्च तथेष्यते ॥ (of these five sorts are mentioned:- वामनक, जघन्य, कुब्ज, मण्डलक and सामिन् see Bṛi. S.) ˚सहायः one belonging to the harem.
    -पुरिकः [अन्तःपुरे नियुक्तः, ठक्] a chamberlain = ˚चर. (
    -कः, -का) a woman in the harem; अस्मत्प्रार्थनामन्तःपुरिके(का) भ्यो निवेदय Chaṇḍ. K.
    -पुष्पम् [कर्म.] the menstrual matter of women, before it re- gularly begins to flow every month; वर्षद्वादशकादूर्ध्वं यदि पुष्पं बहिर्न हि । अन्तःपुष्पं भवत्येव पनसोदुम्बरादिवत् Kāśyapa; ˚ष्पम् is therefore the age between 12 and the menstruation period.
    -पूय a. ulcerous.
    -पेयम् Ved. drinking up.
    -प्रकृतिः f.
    1 the internal nature or constitution of man.
    -2 the ministry or body of ministers of a king.
    -3 heart or soul. ˚प्रकोपः internal dissensions or disaffection; अणुरप्युपहन्ति विग्रहः प्रभुमन्तःप्रकृतिप्रकोपजः Ki.2.51.
    -प्रको- पनम् sowing internal dissensions, causing internal revolts; अन्तःप्रकोपनं कार्यमभियोक्तुः स्थिरात्मनः H.3.93.
    -प्रज्ञ a. knowing oneself, with an enlightened soul.
    -प्रतिष्ठानम् residence in the interior.
    -बाष्प a.
    1 with suppressed tears; अन्तर्बाष्पश्चिरमनुचरो राजराजस्य दध्यौ Me.3.
    -2 with tears gushing up inside, bedimmed with tears; कोपात्˚ ष्पे स्मरयति मां लोचने तस्याः V.4.15. (
    -ष्पः) suppressed tears, inward tears; निगृह्य ˚ष्पम् Bh.3.6; Māl.5.
    -भावः, भावना see under अन्तर्भू separately.
    -भिन्न a. split or broken inside, perforated, bored (said of a pearl) Pt.4 (also torn by dissensions).
    -भूमिः f. interior of the earth.
    -भेदः discord, internal dissensions; ˚जर्जरं राजकुलम् Mk.4 torn by internal dissensions; अन्तर्भेदाकुलं गेहं न चिराद्विनशिष्यति 'a house divided against itself cannot stand long.'
    -भौम a. subterranean, underground.
    -मदावस्थ a. having the rutting state concealed within; आसीदनाविष्कृतदानराजि- रन्तर्मदावस्थ इव द्विपेन्द्रः R.2.7.
    -मनस् a.
    1 sad, disconso- late, dejected, distracted.
    -2 one who has concentrated and turned his mind inward, lost in abstract meditation.
    -मुख a. (
    -खी f.)
    1 going into the mouth, pointing or turned inward; प्रचण्डपरिपिण्डितः स्तिमितवृत्तिरन्तर्मुखः Mv. 5.26.
    -2 having an inward entrance of opening (बाह्यवस्तुपरिहारेण परमात्मविषयकतया प्रवेशयुक्तं चित्तादि).
    -3 an epithet of the soul called प्राज्ञ, when it is enjoying the sweet bliss of sleep (आनन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञः इति श्रुतेः).
    -4 Spiritual minded, looking inwardly into the soul; 'अन्तर्मुखाः सततमात्मविदो महान्तः' Viś. Guṇā.139. (
    -खम्) a sort of surgical scissors (having an opening inside), one of the 2 instruments mentioned by Suśruta in chapter 8 of Sūtrasthāna.
    -मातृका [अन्तःस्थाः ष़ट्चक्रस्थाः मातृकाः अकारादिवर्णाः] a name given in the Tantras for the letters of the alphabet assigned to the six lotuses (पद्म) of the body; ˚न्यासः a term used in Tantra literature for the mental assignment of the seve- ral letters of the alphabet to the different parts of the body.
    -मुद्र a. sealed inside; N. of a form of devotion.
    -मृत a. still-born.
    -यागः mental sacrifice or worship, a mode of worship referred to in the Tantras.
    -यामः 1 suppression of the breath and voice.
    -2 ˚पात्रम्, a sacrificial vessel (ग्रहरूपं सामापराख्यं यज्ञियपात्रम्); according to others, a Soma libation made during the suppression of breath and voice; सुहवा सूर्यायान्तर्याममनु- मन्त्रयेत् Ait. Br.
    -यामिन् m.
    1 regulating the soul or internal feelings, soul; Providence, Supreme Spirit as guiding and regulating mankind. Brahman; (according to the Bṛi. Ār. Up. अन्तर्यामिन 'the internal check' is the Supreme Being and not the individual soul; who standing in the earth is other than the earth, whom the earth knows not, whose body the earth is, who internally restrains and governs the earth; the same is thy soul (and mine, the internal check अन्तर्यामिन्, &c. &c.); अन्तराविश्य भूतानि यो बिभर्त्यात्मकेतुभिः । अन्तर्या- मीश्वरः साक्षाद्भवेत् &c.
    -2 wind; ˚ब्राह्मणम् N. of a Brāhmaṇa included in the Bṛi. Ār. Up.
    -योगः deep meditation, abstraction
    -लम्ब a. acute-angular. (
    -बः) an acute-angled triangle (opp. बहिर्लम्ब) (the perpendicular from the vertex or लम्ब falling within अन्तर् the triangle).
    -लीन a.
    1 latent, hidden, concealed inside; ˚नस्य दुःखाग्नेः U.3.9; ˚भुजङ्गमम् Pt.1.
    -2 inherent.
    -लोम a. (P.V.4.117) covered with hair on the inside; (
    -मम्) [अन्तर्गतमाज्छाद्यं लोम अच्] the hair to be covered.
    -वंशः = ˚पुरम् q. v.
    -वंशिकः, -वासिकः [अन्तर्वंशे वासे नियुक्तः ठक्] a superintendent of the women's apartment.; Pt.3, K.93. Ak.2.8.8.
    -वण (वन) a. situated in a forest; ˚णो देशः P.VI.2.179 Sk. (
    -णम्) ind. within a forest. P.VIII.4.5.
    -वत् a. being in the interior; having something in the interior.
    -वती (वत्नी) Ved. [अन्तरस्त्यस्यां गर्भः] a pregnant woman; अन्तर्वत्नी प्रजावती R.15.13.
    -वमिः [अन्तः स्थित एव उद्गारशब्दं कारयति, वम्-इन्] indigestion, flatulence; belching.
    -वर्तिन्, -वासिन् a. being or dwelling inside, included or comprised in
    -वसुः N. of a Soma sacrifice (for राज्यकाम and पशुकाम).
    -वस्त्रम्, -वासस् n. an under- garment; गृहीत्वा तत्र तस्यान्तर्वस्त्राण्याभरणानि च । चेलखण्डं तमेकं च दत्वान्तर्वाससः कृते ॥. Ks.4.52.
    -वा a. [अन्तः अन्तरङ्गभावं अन्तःकरणं वा वाति गच्छति स्निग्धत्वेन, वा-विच् Tv.] forming part of oneself such as children, cattle &c. ˚वत् a. (अस्त्यर्थे मतुप् मस्य वः) having progeny, cattle &c; अन्तर्वावत्क्षयं दधे Rv.1.4.7; abounding with precious things inside. -adv. inwardly.
    -वाणि a. [अन्तःस्थिता शास्त्रवाक्यात्मिका वाणी यस्य] skilled or versed in scriptures, very learned (शास्त्रविद्).
    -विगाहः, -हनम् entering within, penetration.
    -विद्वस् a. Ved. (
    विदुषी f.) knowing correctly or exactly (knowing the paths between heaven and earth) Rv.1.72.7.
    -वेगः inward uneasiness or anxiety, inward fever.
    -वेदि a. pertaining to the inside of the sacrificial ground. -adv. within this ground. (
    -दिः -दी f.) [अन्तर्गता वेदिर्यत्र देशे] the tract of land (the Doab) between the rivers Gaṅgā and Yamunā, regarded as a sacred region and the principal seat of Āryan Brāhmaṇas; cf. एते भगवत्यौ भूमिदेवानां मूलमायतनमन्तर्वेदिपूर्वेण कलिन्दकन्यामन्दाकिन्यौ संगच्छेते A.R.7; it is supposed to have extended from Prayāga to Haradvāra and is also known by the names of शशस्थली and ब्रह्मावर्त. -m. (pl.) inhabitants of this land.
    -वेश्मन् n. the inner apartments, interior of a house.
    -वेश्मिकः n. a chamberlain.
    -वैशिकः Officer in charge of the harem. समुद्रमुपकरणमन्तर्वैशिकहस्तादादाय परिचरेयुः Kau. A.1.21.
    -शरः internal arrow or disease.
    -शरीरम् internal and spiritual part of man; the interior of the body.
    -शल्य a. having in the interior an arrow, pin or any such extraneous matter; rankling inside.
    -शीला N. of a river rising from the Vindhya mountain.
    -श्लेषः, -श्लेषणम् Ved. internal support (scaffolding &c.) एतानि ह वै वेदानामन्तः- श्लेषणानि यदेता व्याहृतयः Ait. Br.
    -संज्ञ a. inwardly con- scious (said of trees &c.); ˚ज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताः Ms.1.49.
    -सत्त्व a. having inward strength &c. (˚
    त्त्वा)
    1 a pregnant woman.
    -2 the marking nut.
    -सन्तापः internal pain, sorrow, regret.
    - सरल a. upright at heart, or having Sarala trees inside; K.51.
    -सलिल a. with water (flowing) underground; नदीमिवान्तःसलिलां सरस्वतीम् R.3.9.
    -सार a. having inward strength and vigour, full of strong inside; powerful, strong, heavy or ponderous; ˚रैर्मन्त्रिभिर्घार्यते राज्यं सुस्तम्भैरिव मन्दिरम् Pt.1. 126; साराणि इन्धनानि Dk.132; ˚रं घन तुलयितुं नानिलः शक्ष्यति त्वाम् Me.2. (
    -रः) internal treasure or store, inner store or contents; वमन्त्युच्चैरन्तःसारम् H.2.13 internal matter or essence (and pus).
    -सुख a. whose delight is in self, inwardly happy यो$न्तःसुखो$न्तरारामः Bg. 5.24
    -सेनम् ind. into the midst of armies.
    -स्थ a. (also written अन्तःस्थ) being between or in the midst. (
    -स्थः, -स्था) a term applied to the semivowels, य्, र्, ल्, व् as standing between vowels and consonants and being formed by a slight contact of the vocal organs (ईषत्स्पृष्टं अन्तस्थानाम्); or they are so called be- cause they stand between स्पर्श (क-म) letters and ऊष्मन् (श, ष, स, ह).
    -स्था 1 a deity of the vital organs.
    -2 N. of one of the Ṛigveda hymns. ˚मुद्गरः the malleus of the ear.
    -स्वेदः [अन्तः स्वेदो मदजलस्यन्दनं यस्य] an elephant (in rut).
    -हणनम् striking in the middle.
    -हननम् N. of a country बाहीक P.VIII.4.24 Sk.
    -हस्तम् ind. in the hand, within reach of the hand.
    -हस्तीन a. being in the hand or within reach of the hand.
    -हासः laughing inwardly (in the sleeves), a secret or suppressed laugh; सान्तर्हासं कथितम् Me.113 with a suppressed laugh, with a gentle smile.
    -हृदयम् the interior of the heart.

    Sanskrit-English dictionary > अन्तर् _antar

  • 8 जातिः _jātiḥ

    जातिः f. [जन्-क्तिन्]
    1 Birth, production, सङ्कुलं जल- जातिभिः Rām.3.11.6; Pt.1.38; Ms.2.148; also 'the time of birth'; cf. जातौ बाल्ये च कौमारे यौवने चापि मानवाः Mb.12.158.11.
    -2 The form of existence fixed by birth.
    -3 Race, family, lineage, rank.
    -4 A caste, tribe or class (of men); अरे मूढ जात्या चेदवध्यो$हं एषा सा जातिः परित्यक्ता Ve.3; (the primary castes of the Hindus are only four:-- ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य and शूद्र).
    -5 A class, genus, kind, species; पशुजातिः, पुष्पजातिः &c.
    -6 The properties which are peculiar to a class and distinguish it from all others, the essential characteristics of a species; as गोत्व, अश्वत्व of cows, horses &c; see गुण, क्रिया and द्रव्य; जातिक्रियागुणैः Śi.2.47; and cf. K. P.2.
    -7 A fire-place.
    -8 Nutmeg.
    -9 The Jasmine plant or its flower; नागपुन्नागजातिभिः Bhāg.8.2.18; पुष्पाणां प्रकरः स्मितेन रचितो नो कुन्दजात्यादिभिः Amaru.4 (written also as जाती in the last two senses).
    -1 (In Nyāya) Futile answer.
    -11 (In music) The seven primary notes of the Indian gamut; जातिभिः सप्तभिर्युक्तं तन्त्रीलयसमन्वितम् Rām.1.4.8.
    -12 Reduction of fractions to a common denominator.
    -13 False generalization.
    -14 A figure of speech (in rhetoric) which consists in so arranging words that they may read the same in Sanskṛit as well as in Prākṛita (संस्कृतप्राकृतयोः समा जातिः); cf. Vb.1.3.
    -15 A class of metres; see App.
    -Comp. -अन्ध a. born blind; Bh.1.9.
    -कोशः, -षः, -षम् nutmeg.
    -कोशी, -षी the outer skin of the nutmeg.
    -क्षयः (= जन्मोच्छेदः) the end of birth, spiritual release. जातिक्षयस्यासुलभस्य बोद्धा Bu. Ch.1.74.
    -गृद्धिः f. to take birth; जातिगृद्धयाभिपन्नाः Mb.5.6.9.
    -जानपद a. belonging to the castes and to the country; जातिजानपदान् धर्मान् Ms.8.41.
    -धर्मः 1 the duties of a caste.
    -2 a generic property.
    -ध्वंसः loss of caste or its privileges.
    -पत्री the outer skin of the nutmeg.
    -फलम् (sometimes जातीफलम् also) a nutmeg; जातीफलं मातुलानीमहिफेनं च पत्रकम् Śiva. B.3.15.
    -ब्राह्मणः a Brāhmaṇa only by birth, but not by knowledge or religious austerities, an ignorant Brāh- maṇa; (तपः श्रुतं च योनिश्च त्रयं ब्राह्मण्यकारणम् । तपःश्रुताभ्यां यो हीनो जातिब्राह्मण एव सः ॥ --शब्दार्थचिन्तामणि)
    -भ्रंशः loss of caste; Ms.11.67.
    -भ्रष्ट a. outcaste.
    -महः birth-day festival.
    -मात्रम् 1 'mere birth', position in life obtained by mere birth.
    -2 caste only (but not the performance of duties pertaining to it); Ms.8.2; 12.114.
    -3 species, genus.
    -लक्षणम् generic distinc- tion, a characteristic of a class.
    -वाचक a. expressing a genus, generic (as a word); गौरश्वः पुरुषो हस्ती.
    -वैरम् instinctive or natural hostility.
    -वैरिन् m. a born enemy.
    -वैलक्षण्यम् inconsistency, incompatibility in kind.
    -शब्दः a name conveying the idea of a genus, a generic word, common noun; गौः, अश्वः, पुरुषः, हस्ती &c.
    -संकरः admixture of castes; mixed blood.
    -संपन्न a. belonging to a noble family.
    -सारम् nutmeg.
    -स्मर a. remembering one's condition in a former life; जातिस्मरो मुनिरस्मि जात्या K.355.
    -स्वभावः generic character or nature.
    -हीन a. of low birth, outcaste; रूपद्रव्यविहीनांश्च जातिहीनांश्च नाक्षिपेत् Ms.4.141;1.35.

    Sanskrit-English dictionary > जातिः _jātiḥ

  • 9 цилиндр


    cylinder
    - амортизатор, стабилизирую щий (демпфер тележки шасси) (рис. 29) — bogie damper, bogie trim суlinder
    - амортизатора шасси (наружный) — shock strut outer cylinder
    шток перемещается в цилиндре амортизатора шасси при прямом и обратном ходе амортизатора (рис. 29). — the shock strut piston travels inside the outer cylinder on the shock strut impact or recovery stroke.
    - амортизатора шасси с (v-образной) траверсой — shock strut, main fitting
    цилиндр амортстойки и шток соединены двухзвенником (шлиц-шарниром) (рис. 31). — the main fitting and sliding cylinder of the shock strut are connected by torque links.
    - входного направляющего аппарата (цна) — inlet guide vane actuator
    - (-) выключатель замка выпущенного положения стойки шасси — landing gear downlock/downlatch/ shear-out cylinder
    - (-) выключатель замка створки шасси — landing gear door uplatch суlinder
    - (-) выключатель замка убранного положения стойки шасси — landing gear uplock /up-latch/ shear-out cylinder
    - (-) выключатель пружины натяга (фиксации) звеньев замка выпущенного положения шасси — downlock bungee (spring) суlinder
    при уборке шасси цилиндрвыключатель разгружает звено замка выпущенного положения, преодолевая усилие натяжной пружины. — during the landing gear retraction the bungee cylinder extends and pulls the downlock link to an unloaded position by overcoming the effect of the bungee spring.
    -, гидравлический силовой — hydraulic power cylinder
    - (поршневого) двигателя — engine cylinder
    основная часть пд, в которой перемещается и осуществляется рабочий цикл двигателя (рис. 61). — engine part in which power is developed and applied to the piston to accomplish work.
    - двойного действия, силовой — double-acting power cylinder
    цилиндр обеспечивает силовое перемещение штока в обоих направлениях. — the double-acting power суlinder develops both pushing and pulling action.
    - (демпфер) тележки, стабилизирующий (рис. 30) — bogie trim cylinder, bogie damper
    -, загрузочный (рулей, элеронов) — (elevator, rudder, aileron) load feel cylinder
    - замка выпущенного положения шасси (рис. 28) — landing gear down-lock (control) cylinder
    - замка створки шасси — landing gear door latch cylinder
    - замка створки шасси (в закрытом положении) — landing gear door uplatch cylinder
    - замка убранного шасси — landing gear up-lock (control) cylinder
    - запрокидывания тележки (шасси) — bogie rotation cylinder
    балка тележки осн. стойки шасси поворачивается цилиндром запрокидывания, воздействующим на переднее плечо тележки, и автоматически фиксируется замком убранного положения. — the bogie beam is rotated by а rotation cylinder at the forward end of the bogie and is locked automatically in the extended position.
    - кислородного питания, переносной — portable /walkaround/ oxygen cylinder
    -, кислородный (для оказания первой помощи) — first aid oxygen cylinder
    -, кислородный, носимый (при перемещении внутри самолета) — walkaround oxygen cylinder
    - ориентир (центрирующий) (рис. 27) — centering cylinder, centering jack
    - переключения "ножниц" стабилизатора — stabilizer asymmetric operation control cylinder
    -, пиротехнический (пироцилиндр) — explosive /cartridge/ actuation cylinder
    -, пневматический (силовой) — pneumatic (power) cylinder
    - (-) падкое (для уборки шасси — retracting strut
    - (-) падкое (для уборки и выпуска шасси) (рис. 29) — actuating strut
    - поворота переднего колеса (колес) шасси (рис. 27) — nosewheel steering cylinder
    -, пружинный — spring-loaded cylinder
    - пружины натяга (фиксации) звеньев замка выпущенного положения шасси. — downlock bungee cylinder the downlock bungee cylinder pulls the downlock links from over center locked position.
    - разворота переднего колеca шасси — nosewheel steering cylinder
    - разворота тележки (основного шасси) — bogie swivel unlock cylinder the bogie swivel unlock cylinder unlocks the bogie swivel hinge.
    -, развязывающий, пружинный — spring-loaded override cylinder
    в проводке управления рулями, элеронами. обеспечивает возможность управления исправными секциями руля (элерона) при заклинивании одной из секций, или одного из элеронов. — if one aileron section should jam, the override cylinder (assembly) permits the pilot to control the not jammed aileron section, while the linkage for the jammed section remains stationary.
    - расстопорения (заднего звена) тележки шасси — bogie swivel unlock cylinder
    цилиндр выключает стопор шарнира плеча балки тележки, чем и обеспечивает самоориентирование задней пары колес тележки при движении самолета по земле. — the cylinder unlocks the bogie swivel hinge and allows the rear pair оf wheels of the gear on the inside of the turn to swivel.
    - реверса тяги, силовой — thrust reverser (door, bucket) actuator
    - pha (регулируемого направляющего аппарата) — igv actuator
    - рулевой (шасси) — steering cylinder
    -, рулежно-демпфирующий (передней опоры шасси) — steering control and shimmy damper cylinder
    -, силовой — power cylinder, actuating cylinder, actuator, jack, ram
    цилиндр гидросистемы или пневмосистемы со штоком, передающим усилие к управляемому агрегату под действием давления в цилиндре. — а cylinder in which hydraulic or pneumatic pressure moves the piston to operate the unit under control.
    -, силовой (гидравлического бустера) — (main) hydraulic actuator
    -, силовой (рулевой привод, бустер) — actuator, ram
    - складывающегося подкоса (шасси) — folding strut actuating cylinder
    - с нониусной шкалой (микрометра) — barrel with vernier scale
    - спойлеров, гидравлический — speller hydraulic power cylinder
    -, стабилизирующий (тележки шасси) (рис. 29) — bogie damper, bogie trim cylinder
    -, стабилизирующий (центрирующий) передней опоры шасси — nose lg centering cylinder /jack/
    -, тормозной (рис. 32) — brake cylinder
    - уборки шасси — landing gear retracting cylinder
    - уборки и выпуска шасси — landing gear actuating cylinder
    - управления закрылками — flap actuator
    - управления интерцептором (спойлером) — speller control actuator
    - управления поворотом колес передней опоры шасси (рис. 27) — nosewheel steering cylinder
    - управления створками реверса тяги — thrust reverser door /bucket/ actuator
    - управления створками шасси — landing gear door actuating cylinder
    -, центрирующий (пружинный) (в системе управления рулями высоты и направления) — centering (spring) cylinder
    -, центрирующий для перевода выходных звеньев рп в нейтральное положение при их выключении. — (actuator output member) centering cylinder
    - центрирующий (опоры шасси) — centering cylinder /jack/
    цилиндр ориентирует переднюю стойку шасси по оси самолета после взлета, и обеспечивает самоориентирование колес при движении по земле (рис. 27). — the centering cylinder centers the nosewheel after takeoff and also enables free castoring to take place on the ground.

    Русско-английский сборник авиационно-технических терминов > цилиндр

  • 10 अपर _apara

    अपर a. (treated as a pronoun in some senses)
    1 Having nothing higher or superior, unrivalled. matchless; without rival or second (नास्ति परो यस्मात्); स्त्रीरत्नसृष्टिर- परा प्रतिभाति सा मे Ś.2.1; cf. अनुत्तम, अनुत्तर.
    -2 [न पृणाति संतोषयति पृ अच्] (a) Another, other (used as adj. or subst.). वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरो$पराणि Bg.2.22. (b) More, additional; कृतदारो$परान् दारान् Ms.11.5. (c) Second, another Pt.4.37; स्वं केशवो$पर इवाक्रमितुं प्रवृत्तः Mk.5.2 like another (rival) Keśava. (d) Different; other; अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे$परे Ms. 1.85; Ks.26.235; Pt.4.6 (with gen.). (e) Ordinary, of the middle sort (मध्यम); परितप्तो$प्यपरः सुसंवृतिः Śi. 16.23.
    -3 Belonging to another, not one's own (opp. स्व); यदि स्वाश्चापराश्चैव विन्देरन् योषितो द्विजाः Ms.9.85 of another caste.
    -4 Hinder, posterior, latter, later, (in time space) (opp. पूर्व); the last; पूर्वां सन्ध्यां जपंस्तिष्ठेत्स्वकाले चापरां चिरम् Ms.4.93; रात्रेरपरः कालः Nir.; oft. used as first member of a genitive Tatpuruṣa comp. meaning 'the hind part,' 'latter part or half'; ˚पक्षः the latter half of a month; ˚हेमन्तः latter half of a winter; ˚कायः hind part of the body &c.; ˚वर्षा, ˚शरद् latter part of the rains, autumn &c.
    -5 Following, the next.
    -6 Western; पयसि प्रतित्सुरपराम्बुनिधेः Śi.9.1. पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य Ku. 1.1; Mu.4.21
    -7 Inferior, lower (निकृष्टः); अपरेयमि- तस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् Bg.7.5.
    -8 (In Nyāya) Non-extensive, not covering too much, one of the two kinds of सामान्य, see Bhāṣā P.8. (परं = अधिकवृत्ति higher अपरम् = न्यूनवृत्ति lower or अधिकदेशवृत्तित्वं परं, अल्पदेशवृत्तित्वं अपरम् Muktā.)
    -9 Distant; opposite. When अपर is used in the singular as a correlative to एक the one, former, it means the other, the latter; एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान् सौराज्य- रम्यानपरो विदर्भान् R.5.6; when used in pl. it means 'others', 'and others', and the words generally used as its correlatives are एके, केचित्-काश्चित् &c., अपरे, अन्ये; केचिद् रक्तपटीकृताश्च जटिलाः कापालिकाश्चापरे Pt.4.34; एके समूहुर्बलरेणुसंहतिं शिरोभिराज्ञामपरे महीभृतः Śi.12.45 some-others; शाखिनः केचिदध्यष्ठुर्न्यमाङ्क्षुरपरे$म्बुधौ । अन्ये त्वलङ्घिषुः शैलान् गुहास्त्वन्ये न्यलेषत ॥ केचिदासिषत स्तब्धा भयात्केचिदघूर्णिषुः । उदतारिषुरम्भोधिं वानराः सेतुनापरे Bk. 15.31.33.
    -रः 1 the hind foot of an ele- phant; बद्धापराणि परितो निगडान्यलावीत् Śi.5.48 (Malli. चरमपादाग्राणि).
    -2 An enemy (न पृणाति सन्तोषयति).
    -रा 1 Western direction, the west अपरां च दिशं प्राप्तो वालिना समभिद्रुतः Rām.4.46.18.
    -2 The hind part of an ele- phant.
    -3 Sacred learning, learning the four Vedas with the 6 Aṅgas.
    -4 The womb; the outer skin of the embryo.
    -5 Suppressed menstruation in pregnancy.
    -री Ved. The future, future times; उतापरीभ्यो मघवा विजिग्ये Rv.1.32.13.
    -रम् 1 The future, any thing to be done in future (कार्य); तदेतद्ब्रह्मापूर्वमपरमनन्तम् Bṛi. Ār. Up. (नास्ति अपरं कार्यं यस्य).
    -2 The hind quarter of an elephant.
    -रम् adv. Again, moreover, in future, for the future; अपरं च moreover; अपरेण behind, west of, to the west of (with gen. or acc.). [cf. Goth. afar; Germ. aber, as in aberglauben].
    -Comp. -अग्नि (अग्नी dual)
    1 the southern and western fires (दक्षिण and गार्हपत्य).
    -2 the last fire i. e. used at the funeral ceremony (˚ग्निः).
    -अङ्गम् one of the 8 divisions of गुणीभूतव्यङ्ग्य (the second kind of काव्य) mentioned in K. P.5. In this the व्यङ्ग्य or suggested sense is subordinate to something else; अगूढमपरस्याङ्गम्; अपरस्य रसादेर्वाच्यस्य वा (वाक्यार्थीभूतस्य) अङ्गं रसादि अनुरणनरूपं वा; e. g. अयं स रसनोत्कर्षी पीनस्तनविमर्दनः । नाभ्यूरुजघनस्पर्शी नीवीविस्रंसनः करः ॥ where शृङ्गार is subordi- nate to करुण.
    -अन्त a. living at the western borders.
    (-न्तः) 1 the western border or extremity, the extreme end or term. the western shore.
    -2 (pl.) the country or inhabitants of the western borders near the Sahya mountain; अपरान्तजयोद्यतैः (अनीकैः) R.4.53 Western people. दशार्णाश्चापरान्ताश्च द्विपानां मध्यमा मताः Kau.A.1.2.
    -3 the kings of this country.
    -4 death, Pātañjala Yogadarśana 3.22. ˚ज्ञानम् anticipation of one's end.
    -5 the hind foot of an elephant; मृदुचलदपरान्तोदीरितान्दूनिनादम् Śi.11.7;18.32.
    -6 Islander, inhabitant of an island (द्वीपवासिन्) कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्युपहरन्तु ते Rām.2.82.8.
    -अन्तकः 1. = ˚अन्तः pl.
    -2 N. of a song; अपरान्तकमुल्लोप्यं मद्रकं प्रकरीं तथा । औवेणकं सरोबिन्दुमुत्तरं गीतकानि च ॥ Y3.113; ˚अन्तिका N. of a metre consisting of 64 mātrās.
    -अपराः, -रे, -राणि another and another, several, various.
    -अपरम् ind. Further and further (उत्तरोत्तरम्); अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुरपरापरम् Mb.5.136.14.
    -अर्धम् the latter or second half.
    -अह्न [fr.अहन् changed to अह्न P.II. 4.29, V.4.88.] the latter part of the day, the after- noon, closing or last watch of the day; Ms.3.278; अपराह्णशीतलतरेण शनैरनिलेन Śi.9.4; ˚तन, ˚ह्णेतन belonging to this time; ˚कृतं P.II.1.45.
    -इतरा the east.
    -कान्य- कुब्ज a. situated in or belonging to the western part of Kānyakubja.
    -कालः later period.
    -गात्रम् a minor limb (hand, foot etc.); कोपप्रसादापरगात्रहस्तः (सुप्तः क्षितौ) रावणगन्धहस्ती) Rām.6.19.1.
    -गोदानम् (also गोडनि or गोडानि) N. of a country to the west of Mahāmeru (according to Buddhistic ideas).
    -ज a. born later or at the end of the world. (
    -जः) the destroying fire.
    -जनः an inhaditant of the west, the western people.
    -दक्षिणम् ind. in the south-west (belonging to the तिष्ठद्गु class).
    -पक्षः 1 the second or dark half of the month.
    -2 the other or opposite side; a defendant (in law).
    -पञ्चालाः the western Pañchālas.
    -पर a. one and the other, several, various; अपरपराः सार्थाः गच्छन्ति P.VI.1.144. Sk. several caravans go; (अपरे च परे च सकृदेव गच्छन्ति).
    -पाणिनीयाः the pupils of Pāṇini living in the west.
    -प्रणेय a. easily led or influenced by others, docile, tractable.
    -भावः 1 being another or different, differ- ence.
    -2 succession, continuation.
    -रात्रः [अपरं रात्रेः] the latter or closing part of night, the last watch of night (P.V.4.87); उत्थायापररात्रान्ते प्रयताः सुसमाहिताः Bhāg.8.4.24. ˚कृतम् P.II.1.45.
    -लोकः the other world, the next world. Paradise.
    -वक्त्रा, -क्त्रम् N. of a metre.
    -वैराग्यम् a kind of Vairāgya mentioned by Patañjali (दुष्टानुश्राविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञं वैराग्यम्).
    -सक्थम् the hind thigh.
    -स्वस्तिकम् the western point in the horizon.
    -हैमन a. belonging to the latter helf of winter (P.VII.3.11).

    Sanskrit-English dictionary > अपर _apara

  • 11 двигатель



    - (газотурбинный, поршневой, тепловой) — engine
    - (гидравлический, пневматический, электрический) — motor
    -, авиационный — aircraft engine
    двигатель, используемый или предназначенный к использованию в авиации для перемещения и (или) поддержания ла, на котором он установлен, в воздухе (рис. 46). — an engine that is used or intended to be used in propelting or lifting aircraft.
    - аналогичной конструкции — engine of identical design and сonstruction
    - без наддува (ид) — unsupercharged engine
    -, безредукторный — direct-drive engine
    -, безредукторный винто-вентиляторный (незакопоченный) — unducted fan engine (udf)
    винтовентиляторы вращаются непосредственно силовой (свободной) турбиной с противоположным вращением рабочих колес. — fans are driven directly by a counter-rotating turbine, eliminating complexity of a reduction gearbox.
    -, бензиновый — gasoline engine
    -, боковой (рис. 13) — side engine
    - в подвесной мотогондоле — pod engine
    -, вентиляторный, с противоположным вращением вентиляторов — contrafan engine
    - вертикальной наводки, приводной (стрелкового вооружения) — (gun) elevation drive motor
    -, винто-вентиляторный (тввд) — prop-fan engine
    -, включенный (работающий) — operating/running/engine
    -, внешний (по отношению к фюзеляжу) (рис. 44) — outboard engine
    - внутреннего сгорания — internal-combustion engine
    -, внутренний (по отношению к наружному двигателю) (рис. 44) — inboard engine
    - воздушного охлаждения (пд) — air-cooled engine
    двигатель, у которого отвод тепла от цилиндров производится воздухом, непосредственно обдувающим их. — an engine whose running temperature is controlled by means of air cooled cylinders.
    -, вспомогательный (всу) — auxiliary power unit (apu)
    -, выключенный — shutdown engine
    -, выключенный (неработающий) — inoperative engine
    -, высокооборотный — high-speed engine
    -, высотный — high-altitude engine
    -, газотурбинный (гтд) — turbine engine
    -, газотурбинный (вертолетныи) — helicopter turboshaft engine
    -,газотурбинный-энергоузел (стартер-энергоузел) — turbine-starter - auxiliary power unit, starter - apu
    - (-) генератор — motor-generator
    устройство для преобразования одного вида эл. энергии в другую (напр., переменный ток в постоянный). — а motor-generator combination for converting one kind of electric power to another (e.g. ас to dc)
    - горизонтальной наводки, приводной (стрелкового вооружения) — (gun) azimuth drive motor
    - двухвальной схемы (турбовальный) — two-shaft turbine engine
    -, двухвальный турбовинтовой — two-shaft turboprop engine
    -, двухвальный турбореактивный — two-shaft /-rotor, -spool/turbojet engine
    -, двухкаскадный — two-rotor /-shaft, -spool/ engine, twin-spool engine
    двухвальный турбореактивный двигатель называется также двухроторным или двухкаскадным двигателем. — а two-rotor engine is a twoshaft or two-spool engine with lp and hp compressors and hp and lp turbines.
    -, двухкаскадный, двухконтурный, (турбореактивный) — two-rotor /twin-spool/ by-pass turbo-jet engine
    -, двухкаскадный, турбовальный, газотурбинный, со свободной турбиной — two-rotor /twin-spool/ turboshaft engine with free-power turbine
    -, двухкаскадный, турбовентиляторвый с устройством отклонения направления тяги — two-rotor /twin-spool/ turbofan engine with thrust deflector system
    -, двухконтурный — by-pass /bypass/ engine
    гтд, в котором, помимо основного внутреннего (первого) контура, имеется наружный (второй) контур, представляющий собой канал кольцевого сечения, оканчивающийся у реактивного сопла. — in а by-pass engine, a part of the air leaving the lp cornpressor is dueted through the by-pass duct around the engine main duct to the exhaust unit to be exhausted to the atmosphere.
    -, двухконтурный с дожиганиem во втором контуре — duct-burning by-pass engine
    -, двухконтурный со смешиванием потоков наружного и и внутренного контуров — by-pass exhaust mixing engine
    -, двухроторный — two-rotor engine
    - двухрядная звезда (пд) — double-row radial engine
    двигатель, у которого цнлиндры расположены двумя рядами радиально относительнo одного oбщего коленчатоro вала. — an engine having two rows of cylinders arranged radially around а common crankshaft. the corresponding front and rear cylinders may or may not be in line.
    -, двухтактный (пд) — two-cycle engine
    -, дозвуковой — subsonic engine
    -, доработанный по модификации (1705) — engine incorporating mod. (1705), post-mod. (1705) engine
    -, звездообразный — radial engine
    поршневой двигатель с радиальным расположением цилиндров, оси которых лежат в одной, двух или нескольких плоскостях, перпендикулярных к оси коленчатого вала — an engine having stationary cylinders arranged radially around а commom crankshaft.
    -, звездообразный двухрядный — double-row radial engine
    -, звездообразный однорядный — single-row radial engine
    -, исполнительный (эл.) — (electric) actuator, servo motor
    -, исполнительный, канала курса (крена или тангажа) (гироплатформы) — azimuth (roll or pitch) servornotor
    -, карбюраторный (пд) — carburetor engine
    -, коррекционный (гироскопического прибора) — erection torque motor
    -, критический — critical engine
    двигатель, отказ которого вызывает наиболее неблагоприятные изменения в поведении самолета, управляемости и избытке тяги. — "critical engineп means the engine whose failure would most adversely affect the performance or handling qualities of an aircraft.
    -, крыльевой (установленный на крыле) — wing engine
    - левого вращения — engine of lh rotation
    -, маломощный — low-powered engine
    -, многорядный (пд) — multirow engine
    -, многорядный звездообразный — multirow radial engine
    -, модифицированный — modified engine
    - модульной конструкции — module-construction engine

    lp compressor - module i, hp compressor - module 2, etc.
    -, мощный — high-powered engine
    -, недоработанный no модификацин (1705) — engine not incorporating mod. (1705), pre-mod. (1705) engine
    -, незакапоченный — uncowled engine
    - непосредственного впрыска (пд) — fuel injection engine
    -, неработающий — inoperative engine
    -, одновальный (гтд) — single-shaft /single-rotor/ turbine engine
    -, одновальный двухконтурный — single-shaft /single-rotor/ bypass engine
    -, одновальный турбовентиляторный — single-shaft /single-rotor/ turbofan engine
    -, одновальный турбовинтовой — single-shaft turboprop engine
    -, одновальный турбореактивный — single-shaft /single-rotor/turbojet engine
    -, однорядный (пд) — single-row engine
    -, опытный — prototype engine
    двигатель определенного тиna, еще не прошедший типовые государственные испытания. — the tirst engine of a type and arrangement not approved previously, to be submitted for type approval test.
    -, основной — main engine
    -, оставшийся (продолжающий работать) — remaining engine
    -, отказавший — inoperative/failed/ engine
    - отработки (эл., исполнительный) — servomotor
    - отработки следящей системы — servo loop drive motor
    - подтяга (патронной ленты) — ammunition booster torque motor
    -, поперечный коррекционный (авиагоризонта) — roll erection torque motor
    -, поршневой (пд) — reciprocating engine
    - правого вращения — engine of rh rotation
    -, продольный коррекционный (авиагоризонта) — pitch erection torque motor
    -, прямоточный — ramjet engine
    двигатель без механического компрессора, в котором сжатие воздуха обеспечивается поступательным движением самого двигателя. — а jet engine with no meehanical compressor, and using the air for combustion compressed by forward motion of the engine.
    - работающий — operating engine
    -, работающий с перебоями — rough engine
    двигатель, работающий с неисправной системой зажигания или подачи топлива (рабочей смеси) — an engine that is running or firing unevenly, usually due to а faulty condition in either the fuel or ignition systems.
    - рамы крена (гироплатформы — roll-gimbal servomotor
    - рамы курса (гироплатформы — azimuth-gimbal servomotor
    - рамы тангажа (гироплатформы) — pitch-gimbal servomotor
    -, реактивный — jet-engine
    двигатель, в котором энергия топлива преобразуется в кинетическую энергию газовой струи, вытекающей из двигателя, a получающаяся за счет этого сила реакции нenоcредственно используется как сила тяги для перемещения летательного аппарата. — an aircraft engine that derives all or most of its thrust by reaction to its ejection of combustion products (or heated air) in a jet and that obtains oxygen from the atmosphere for the combustion of its fuel.
    -, реактивный, пульсирующий — pulse jet (engine)
    применяется для непосредственного вращения несущеro винта вертолета. — pulse jets are designed for helicopter rotor propulsion.
    -, ремонтный — overhauled engine
    серийный двигатель, отремонтированный или восстановленный до состояния, удовлетворяющего требованиям серийного стандарта, и пригодный для дальнейшей эксплуатации в течение установленного межремонтного ресурса. — an engine which has been repaired or reconditioned to а standard rendering it eligible for the complete overhaul life agreed by the national authority.
    - с внешним смесеобразованием (пд) — carburetor engine
    двигатель внутреннего сгорания, у которого горючая смесь образуется вне рабочего цилиндра. — an engine in which the fuel/air mixture is formed in the carburetor.
    - с внутренним смесеобразованием — fuel-injection engine
    двигатель, у которого горючая смесь образуется внутри рабочего цилиндра. — an engine in which fuel is directly injected into the cylinders.
    - с водяным охлаждением (пд) — water-cooled engine
    - с высокой степенью сжатия — high-compression engine
    - с нагнетателем (пд) — supercharged engine
    - с наддувом (пд) с осевым компрессором (пд) — supercharged engine axial-flom turbine engine
    - с передним расположением вентилятора — front fan turbine engine
    - с противоточной камерой сгорания (гтд) — reverse-flow turbine engine
    - с редуктором — engine with reduction gear
    - с форсажной камерой (гтд). двигатель с дополнительным сжиганием топлива в специальной камере за турбиной — engine with afterburner, afterburning engine, reheat(ed) engine, engine with thrust augmentor
    - с форсированной (взлетной) мощностью — engine with augmented (takeoff) power rating
    - с центробежным компрессором (гтд) — radial-flow turbine engine
    -, серийный — series engine
    двигатель, изготовляемый в серийном производстве и соответствующий опытному двигателю, принятому при государственных испытаниях для серийного производства. — an engine essentially identiin design, in materials, and in methods of construction, with one which has been approved previously.
    - со свободной турбиной — free-luroine engine
    двигатель с двумя турбинами, валы которых кинематически не связаны. одна из турбин обычно служит для привода компрессора, а другая используется для передачи полезной работы потребителю, например, воздушному (или несущему) винту. — the engine with two turbines whose shafts are not mechanically coupled. one turbine drives the compressor, and the other free turbine drives the propeller or rotor.
    - следящей системы по внутреннему крену (гироплатформы) — inner roll gimbal servomotor
    - следящей системы по наружному крену (гироплатформы) — outer roll gimbal servomotor
    - следящей системы по курсу (гироплатформы) — azimuth gimbal servomotor
    - следящей системы по тангажу (гироплатформы) — pitch gimbal servomotor
    -, собственно — engine itself
    -, средний (рис. 44) — center engine
    - стабилизации гироплатформы — stable platform-stabilization servomotor/servo/
    -, стартовый (работающий при взлете) — booster
    -, стартовый твердотопливный — solid propellant booster
    -, трехкаскадный, турбореактивный, с передним вентилятором — three-rotor /triple-spool, triple shaft/ front fan turbo-jet engine
    -, турбовентиляторный — turbofan engine
    двухконтурный турбореактивный двигатель, в котором часть воздуха выбрасывается за первыми ступенями компрессора низкого давления, а остальная часть воздуха за кнд поступает в основной контур с камерами сгорания. — in the turbofan engine a part of the air bypassed and exhausted to atmosphere after the first (two) stages of lp compressor. about half of the thrust is produced by the fan exhaust.
    -, турбовентиляторный (с дожиганием в вентиляторном контуре) — duct-burning turbofan engine
    -, турбовинтовентиляторный — (turbo) propfan engine, unducted fan engine (ufe)
    -, турбовинтовой (твд) — turboprop engine
    газотурбинный двигатель, в котором тепло превращается в кинетическую энергию реактивной струи и в механическую работу на валу двигателя, которая используется для вращения воздушного винта. — а turboprop engine is a turbine engine driving the propeller and developing an additional propulsive thrust by reaction to ejection of combustion products.
    -, "турбовинтовой" (вертолетный, с отбором мощности на вал) — turboshaft engine
    -, турбовинтовой, с толкающим винтом — pusher-turboprop engine
    -, турбопрямоточный — turbo/ram jet engine
    комбинация из турбореактивного (до м-з) и прямоточного (для больших чисел м). — combines а turbo-jet engine (for speeds up to mach 3) and ram jet engine for higher mach numbers.
    -,турбо-ракетный — turbo-rocket engine
    аналог турбопрямоточному двигателю с автономным кислородным питанием, — а turbo/ram jet engine with its own oxygen to provide combustion.
    -, турбореактивный — turbojet engine
    газотурбинный двигатель (с приводом компрессора от турбин), в котором тепло превращается только в кинетическую энергию реактивной струи. — a jet engine incorporating a turbine-driven air compressor to take in and compress the air for the combustion of fuel, the gases of combustion being used both to rotate the turbine and to create a thrust-producing jet.
    -, установленный в мотогондоле — nacelle-mounted engine
    -, установленный в подвесной мотогондоле — pod engine
    -, четырехтактный (поршневой — four-cycle engine
    за два оборота коленчатого вала происходит четыре хода поршня в каждом цилиндре, по одному такту на ход. такт 1 - впуск всасывание рабочей смеси в цилиндр), такт 2 - матке рабочей смеси, такт 3 - рабочий ход (зажигание смеси), такт 4 - выхлоп (выпуск отработанных газов из цилиндра в атмосферу) — a common type of engine which requires two revolutions of the crankshaft (four strokes of the piston) to complete the four events of (1) admission of or forcing the charged mixture of combustible gas into the cylinder, (2) compression of the charge, (3) ignition and burning of the charge, which develops pressure (power) acting on the piston and (4) exhaust or expulsion of the charge from the cylinder.
    -, шаговой (эл.) — step-servo motor
    -, электрический — electric motor
    устройство, преобразующее электрическую энергию во вращательное механическое движение. — device which converts electrical energy into rotating mechanical energy.
    - (-) энергоузел, газотурбинный (ггдэ) — turbine starter /auxiliary power unit, starter/ apu
    для запуска основн. двигателей, хол. прокрутки (стартерный режим) и привода агрегатов самолета при неработающих двигателях (режим энергоузла), имеет свой электростартер.
    в зоне д. — in the region of the engine
    выбег д. — engine run-down
    гонка д. — engine run
    данные д. — engine data
    заливка д. (пд перед запуском) — engine priming
    замена д. — engine replacement /change/
    запуск д. — engine start
    испытание д. — engine test
    мощность д. — engine power
    на входе в д. — at /in/ inlet to the engine
    обороты д. — engine speed /rpm, rpm/
    опробование д. — engine ground test
    опробование д. в полете — in-flight engine test
    опробование д. на земле — engine ground test
    останов д. (выключение) — engine shutdown
    остановка д. (отказ) — engine failure
    остановка д. (выбег) — run down
    остановка д. вслествие недостатка масла (топлива) — engine failure due to oil (fuel) starvation
    отказ д. — engine failure
    перебои в работе д. — rough engine operation
    подогрев д. — engine heating
    проба д. (на земле) — engine ground test
    прогрев д. — engine warm-up
    прокрутка д. (холодная) — engine cranking /motoring/
    работа д. — engine operation
    разгон д. — engine acceleration
    стоянка д. (период, в течение которого двигатель не работает) — engine shutdown. one hundred starts must be made of which 25 starts must be preceded by at least a two-hour engine shutdown.
    тряска д. — engine vibration
    тяга д. — engine thrust
    установка д. — engine installation
    шум д. — engine noise
    вывешивать д. с помощью лебедки — support weight of the engine by a hoist
    выводить д. на требуемые обороты % — accelerate the engine to a required speed of %
    выключать д. — shut down the engine
    глушить д. — shut down the engine
    гонять д. — run the engine
    заливать д. (пд) — prim the engine
    заменять д. — replace the engine
    запускать д. — start the engine
    запускать д. в воздухе — (re)start the engine
    испытывать д. — test the engine
    опробовать д. на земле — ground test the engine
    останавливать д. — shut down the engine
    подвешивать д. — mount the engine
    поднимать д. подъемником — hoist the engine
    подогревать д. — heat the engine
    проворачивать д. на... оборотов — turn the engine... revolutions
    прогревать д. (на оборотах...%) — warm up the engine (at a speed of... %)
    продопжать полет на (двух) д. — continue flight on (two) engines
    разгоняться на одном д. — accelerate with one engine operating
    разгоняться при неработающем критическом д. — accelerate with the critical епgine inoperative
    сбавлять (убирать) обороты (работающего) д. — decelerate the engine
    увеличивать обороты (работающего) д. — accelerate the engine
    устанавливать д. — install the engine

    Русско-английский сборник авиационно-технических терминов > двигатель

  • 12 आकाशः _ākāśḥ _शम् _śam

    आकाशः शम् [समन्तादाकाशन्ते सूर्यादयो$त्र Tv.]
    1 The sky आकाशभवा सरस्वती Ku.4.39; ˚ग, ˚चारिन् &c.
    -2 Ether (considered as the fifth element).
    -3 The subtle and ethereal fluid pervading the whole universe; one of the 9 dravyas or substances recognized by the Vaiśe- ṣikas. It is the substratum of the quality 'sound'; शब्दगुणमाकाशम्; cf. also श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम् Ś.1.1; अथात्मनः शब्दगुणं गुणज्ञः पदं (scil. आकाशम्) विमानेन विगाहमानः R.13.1.
    -4 Free space or vacuity; यश्चायमन्त- रात्मन्नाकाशः Bṛi. Up.
    -5 Space, place in general; सपर्वत- वनाकाशां पृथिवीम् Mb.; भवनाकाशमजायताम्बुराशिः Bv.2.165. open space (not covered or surrounded by anything); मुनयः सलिलाहारा वायुभक्षास्तथापरे । आकाशनिलयाश्चैव तथा स्थण्डि- लशायिनः ॥ Rām.3.6.4.
    -6 Brahman (as identical with ether); आकाशस्तल्लिङ्गात् Br. Sūt.1.1.22; यावानयमाकाश- स्तावानयमन्तर्हृदयाकाशः Ch. Up.8.1.3.
    -7 Light, clearness.
    -8 A hole.
    -9 A dot, zero (in Math.). आकाशे in the air; आकाशे लक्ष्यं बद्ध्वा fixing the look on some object out of sight. आकाशे in the sense of 'in the air' is used in dramas as a stage-direction when a character on the stage asks questions to some one not on the stage, and listens to an imaginary speech supposed to be a reply, which is usually introduced by the words किं ब्रवीषि, किं कथयसि &c.; दूरस्थाभाषणं यत्स्यादशरीरनिवेदनम् । परोक्षान्तरितं वाक्यं तदाकाशे निगद्यते ॥ Bharata; cf. आकाशभाषितम् below; (आकाशे) प्रियंवदे, कस्येदमुशीरानुलेपनं मृणालवन्ति च नलिनीपत्राणि नीयन्ते । (श्रुतिमभिनीय) किं ब्रवीषि &c. Ś.3. This is a contri- vance used by poets to avoid the introduction of a fresh character, and it is largely used in the species of dramatic composition called भाण where only one character conducts the whole play by a copious use of आकाशभाषित.
    -Comp. -अनन्त्यायतनम् the abode of infinity or of infinite space; N. of a world with the Buddhists.
    -अस्तिकायः N. of a category with the Jainas; धर्माधर्माकाशास्तिकायास्ते Sarva. S.3.
    -ईशः 1 an epithet of Indra.
    -2 (in law) any helpless person (such as a child, a woman, a pauper) who has no other possession than the air. आकाशेशास्तु विज्ञेया बालवृद्धकृशातुराः Ms.4.184.
    -कक्षा 'the girdle of the sky', horizon.
    -कल्पः Brahman.
    -गः a. moving through the atmosphere. (
    -गः) a bird. (
    -गा) the heavenly Ganges.
    -गङ्गा [आकाशपथवाहिनी गङ्गा] the celestial Ganges; नदत्याकाशगङ्गायाः स्रोतस्युद्दामदिग्गजे R.1.78; cf. also उभौ यदि व्योम्नि पृथक् प्रवाहावाकाशगङ्गापयसः पतेताम् Si.3.8.
    -गर्भी m. N. of a Bodhisattva.
    -चमसः the moon.
    -ज a. produced in the sky.
    -जननिन् m. a casement, loophole, an embrasure (left in castle walls); प्रगण्डीः कारयेत्सम्यगाकाशजननीस्तदा Mb.12.69.43.
    -दीपः, -प्रदीपः 1 a lamp lighted in honour of Lakṣmī or Viṣṇu and raised on a pole in the air at the Divāli festival in the month of Kārtika.
    -2 a beacon-light, a lantern on a pole.
    -पथिकः The sun; Ks.
    -प्रतिष्ठितः N. of a Buddha.
    -बद्धलक्ष (in Nāṭaka) fixing the gaze on some object out of sight; ततः प्रविशति आकाशबद्धलक्षः उन्मत्तवेषो राजा V.4.
    -भाषितम् 1 speaking off the stage, a supposed speech to which a reply is made as if it had been actually spoken and heard; किं ब्रवीषीति यन्नाटये विना पात्रं प्रयुज्यते । श्रुत्वेवानुक्तमप्यर्थं तत्स्यादाकाशभाषितम् S. D.425.
    -2 a sound or voice in the air.
    -मण्डलम् the celestial sphere.
    -मांसी [आकाशभवा मांसी] N. of a plant क्षुद्रजटामांसी).
    -मुखिन् pl. N. of Śaiva sect, the adherents of which keep their faces turned towards the sky.
    -मुष्टिहननाय Ā. To be foolish like one who beats the air with his fist; Sarva. S.
    -मूली the equatic plant (कुम्भिका) Pistia Stratiotes (Mar. शेवाळ).
    -यानम् 1 a heavenly car, a balloon. cf. वायुबन्धकवस्त्रेण सुबद्धो यानमस्तके । उदानस्य लघुत्वेन बिभर्त्याकाशयानकम् ॥ गरुत्मद्धंसैः कङ्कालैरन्यैः पक्षिगणैरपि । आकाशे वाहयेद् यानं विमानमिति संज्ञितम् ॥ -अगस्त्यसंहिता.
    -2 moving or travelling through the sky; आकाशयानेन प्रविशति enter passing through the sky (frequently occurring in dramas).
    -3 one who moves through the air.
    -रक्षिन् m. a watchman on the outer battlements of a castle (आकाश इव अत्युच्चप्राचीरोपरि स्थित्वा रक्षति).
    -वचनम् = ˚भाषितम् q. v.
    -वर्त्मन् n.
    1 the firmament.
    -2 the atmosphere, air.
    -वल्ली a sort of creeper, a para- sitical plant (अमरवेल; Mar बांडगूळ).
    -वाणी a voice from heaven, an incorporeal speech (अशरीरिणी वाणी).
    -शयनम् Sleeping in the open air; निवृत्ताकाशशयनाः Rām.3.16.12.
    -सलिलम् rain; dew.
    -स्थ a. abiding in the sky. aerial.
    -स्फटिकः a kind of crystal supposed to be formed in the atmosphere (two kinds सूर्यकान्त and चन्द्रकान्त); hail (करका).

    Sanskrit-English dictionary > आकाशः _ākāśḥ _शम् _śam

  • 13 श्रुतिः _śrutiḥ

    श्रुतिः f. [श्रु-क्तिन्]
    1 Hearing; चन्द्रस्य ग्रहणमिति श्रुतेः Mu.1.7; R.1.27.
    -2 The ear; श्रुतिसुखभ्रमरस्वनगीतयः R.9.35; Śi.1.1; Ve.3.23.
    -3 Report, rumour, news, oral intelligence.
    -4 A sound in general; सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तमसो निधिम् Rām.7.2.17; स वेत्ति गन्धांश्च रसान् श्रुतीश्च Mb.12.187.19.
    -5 The Veda (known by revelation, opp. स्मृति; see under वेद); श्रुतिस्तु वेदो विज्ञेयो धर्मशास्रं तु वै स्मृतिः Ms.2.1,14.
    -6 A Vedic or sacred text; इति श्रुतेः or इति श्रुतिः 'so says a sacred text'.
    -7 Vedic or sacred knowledge, holy learning; यत्रैषा सात्वती श्रुतिः Bhāg.1.4.7;11.3.46.
    -8 (In music) A divi- sion of the octavo, a quarter tone or interval; रणद्भिरा- घट्टनया नभस्वतः पृथग्विभिन्नश्रुतिमण्डलैः स्वरैः Śi.1.1;11.1; (see Malli. ad loc.).
    -9 The constellation Śravaṇa.
    -1 The diagonal of a tetragon, the hypotenuse of a trian- gle; cf. कर्ण.
    -11 Direct or expressed signification (opp. लक्षणा); श्रुतिलक्षणाविशये च श्रुतिर्न्याय्या न लक्षणा ŚB. on MS.6.2.2.
    -12 Speech (वाक्); विविक्तवर्णाभरणा सुखश्रुतिः Ki.14.3.
    -13 Name, fame (कीर्ति); हैरण्यौ भवतो बाहू श्रुतिर्भवति पार्थिवी Mb.3.35.9.
    -14 A word, saw, saying; Rām.2.72.25.
    -15 An explanation of ब्रह्म from the उपनिषद्s; विविधाश्चौपनिषदीरात्मसंसिद्धये श्रुतीः Ms.6.29 (com. श्रुतीरुपनिषत्पठितब्रह्मप्रतिपादकवाक्यानि).
    -16 Advantage, gain (फलश्रुति); उपोष्य संशितो भूत्वा हित्वा वेदकृताः श्रुतीः Mb.12. 265.7.
    -17 Name, title; बिभ्रत्यनन्यविषयां लोकपाल इति श्रुतिम् Kāv.2.331.
    -18 Learning.
    -19 Scholarship.
    -Comp. -अनुप्रासः a kind of alliteration; see K. P.9.
    -अर्थः the sense of a sentence derived on the strength of the श्रुतिप्रमाण as distinguished from लङ्ग, वाक्य and other प्रमाणs; यत्र श्रुत्यर्थो न सम्भवति तत्र वाक्यार्थो गृह्यते ŚB. on MS.6.2.14.
    -उक्त, -उदित a. enjoined by the Vedas; आचारः परमो धर्मः श्रुत्युक्तः स्मार्त एव च Ms.1.18.
    -कटः 1 a snake.
    -2 penance, expiation.
    -कटु a. harsh to hear. (
    -टुः) a harsh or unmelodious sound, regarded as a fault of composition.
    -कथित a. enjoined or prescribed by the Vedas.
    -चोदनम्, -नः a scriptural injunction, Vedic precept.
    -जातिविशारद a. familiar with different kinds of quarter tones; वीणावादनतत्त्वज्ञः श्रुतिजातिविशारदः । तालज्ञश्चाप्रयासेन मोक्षमार्गं नियच्छति ॥ Y.3.115.
    -जीविका a law-book or code of laws.
    -दूषक a. offending the ear.
    -द्वैधम् disagreement or contradiction of Vedas or Vedic precepts; श्रुतिद्वैधं तु यत्र स्यात्तत्र धर्माबुभौ स्मृतौ Ms.2.14.
    -धर a.
    1 hearing.
    -2 having a retentive memory; L. D. B.
    -निदर्शनम् evidence of the Vedas; कामकार- कृते$प्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात् Ms.11.45.
    -पथः 1 the range of the ear; तामाश्रित्य श्रुतिपथगतामास्थया लब्धमूलः M.4.1.
    -2 (pl.) tradition.
    -प्रसादन a. grateful to the ear.
    -प्रामाण्यम् authority or sanction of the Vedas.
    -प्रामाण्यतः ind. on the authority of the Veda; श्रुति- प्रामाण्यतो विद्वान् स्वधर्मे निविशेत वै Ms.2.8.
    -मण्डलम् 1 the outer ear.
    -2 the whole circle of the quarter-tones; Śi.1.1.
    -महत् a. rich in scriptural lore; सरस्वती श्रुतिमहतां महीयताम् Ś.7.35 (v. l. श्रुतमहताम्).
    -मूलम् 1 the root of the ear; लपितुं किमपि श्रुतिमूले Gīt.1.
    -2 a Vedic text.
    -मूलक a. founded on the Veda.
    -वचनम् a Ve- dic precept.
    -वर्जित a.
    1 deaf.
    -2 not knowing the Vedas.
    -विप्रतिपन्न a.
    1 not recognizing the authority of the scriptures, disregarding the Vedas.
    -2 contrary to the Vedas.
    -विवरम् the auditory passage.
    -विशेष- णार्थम् ind. for specialization in the Vedas; Svapna.1.
    -विषयः 1 the object of the sense of hearing i. e. sound; श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम् Ś.1.1.
    -2 the reach or range of the ear; एतत् प्रायेण श्रुतिविषयमापतितमेव K.
    -3 the subject matter of the Veda.
    -4 any sacred ordi- nance.
    -वेधः boring the ear.
    -शिखरम्, -शिरस् 1 Upaniṣad or Vedānta; नमः सर्वेष्टाय श्रुतिशिखरदृष्टाय च नमः Viṣṇu-mahimna 3.
    -2 a leading text of the Veda.
    -सुख, -मनोहर a. agreeable to the ear, melodious; श्रुतिसुखमुपवीणितं सहायैः Ki.1.38.
    -स्फोटा Gynandropsis Pentaphylla (Mar. तिळवण).
    -स्मृति f. (dual) revela- tion and legal institutes, Veda and law; श्रुतिस्मृति- पुराणोक्तफलप्राप्त्यर्थम् Pūjā-mantra.
    -हारिन् a. captivating the ear.

    Sanskrit-English dictionary > श्रुतिः _śrutiḥ

  • 14 указатель


    indicator
    (прибор, индикатор) — an instrument that makes information available, but does not store it.
    - (список, перечень) — index
    - автоматического радиокомпаса — adf indicator
    - азимута — bearing indicator
    - бокового скольжения — sideslip indicator
    -, бортовой — airborne indicator
    - вертикали (авиагоризонта) — vertical gyro assembly
    - вертикальной скорости (рис. 59) — vertical speed indicator (vsi), rate-of-climb indicator
    - вибрации двигателя — engine vibration indicator
    - воздушной скорости — airspeed indicator (asi)
    прибор для измерения в полете скорости самолета относительно воздуха (рис. 69). — an indicating instrument used in conjunction with an airspeed head (pitot tube) to indicate airspeed.
    - воздушной скорости и числа м, комбинированный — combined airspeed-mach indicater
    - воздушной скорости, комбинированный (кус) — combination airspeed indicator
    прибор имеет две шкалы. внешняя с ценой деления 10 км в диапазоне от 50 до 730 км и внутренняя с ценой деления 10 км в диапазоне от 400 до 1100 км. большая стрелка показывает приборную скорость по внешней шкале, малая - истинную (воздушную) скорость по внутренней шкале (рис. 69). — the large pointer of the combination airspeed indicator (asi) displays indicated airspeed (on the outer scale) and small pointer - true airspeed on the inner scale.
    - воздушной скорости с индикацией максимальной безопасной скорости — maximum safe airspeed indicator
    - воздушной скорости с сервоприводом и цифровой индикацией — servo-driven airspeed indicator with counter display
    - впп (прибора пкп) — runway symbol represents the runway center line.
    - впп и малой высоты (прибора пкп) — runway symbol
    для индикации отклонения ла от осевой линии впп, при заходе на посадку. начинает двигаться с высоты 200 фт. — represents the runway center line. slaved to radio altimeter. starts to indicate at 200 ft.
    - выпущенного положения основной (передней) опоры шасси, механический (визуальный) — main (nose) landing gear visual downlock indicator
    указатель выступает из о6шивки крыла или носовой части фюзеляжа при фиксации соответствующей опоры шасси в выпущенном положении. — the indicator can be seen on top of each wing (or fuselage nose) when the gear is safely down and locked.
    - высотомера — altimeter (altm)
    - высоты — altimeter (altm)
    прибор, указывающий высоту полета ла над заданным уровнем отсчета (над уровнем моря или другой уровенной поверхностью) (рис. 69). — an instrument for measuring or indicating the elevation of an aircraft above a given datum line or point. its grаduations indicate units of height above sea level, or any reference line.
    - высоты (цифровой) — altitude readout
    - высоты и перепада давлений (увпд), кабинный — (cabin) altitude and differential pressure indicator (cab alt & diff press)
    прибор для указания высоты в кабине (внешняя шкала) и перепада давлений (внутренняя шкала) (рис. 69). — an instrument for indicating the cabin pressure altitude (on outer scale) and differential pressure (on inner scale).
    -"высоты кабины" — cabin altitude indicator
    - гиромагнитного и радио курсов (курсовых углов радио станций) (угр) — radio magnetic indicator (rmi)
    - горизонта — attitude /bank and pitch/ indicator
    - горизонта (прибора кпп, самолетик-крен, и шкала тангажа) — (fdi) attitude display
    - давления — pressure indicator
    - давления (воздуха, масла, топлива) — (air, oil, fuel) pressure indicator
    - дальномера (рис. 69) — dme (distance measuring equipment) indicator
    - дальности — distance indicator

    distance information output is for feeding to a distance indicator.
    - дальности (счетчик) — dme (readout) counter
    - дальности полета (пройденного пути) — distance flown indicator
    - двухстрелочный — two-pointer indicator
    -, директорный (командный) v-образный (прибора пкп) — v-bar command indicator
    - дистанционного авиагоризонта (прибора кпп или пкп) — flight director indicator (fdi)
    -, дистанционный — remote-reading indicator
    - (стрелка) заданной траектории (снижения) — glide slope deviation pointer
    - (стрелка) заданных курсов (прибора пкп) — course arrow
    - задатчика (приборной скорости) (узс) — ias selector indicator
    - запаса кислорода — oxygen, quantity indicator
    - запаса топлива, суммирующий (топливомер) — total fuel quantity indicator, fuel totalizer
    - земной индикаторный скорости — calibrated airspeed indicator, cas indicator
    - избыточного давления в гермокабине — cabin overpressure indicator
    - измерителя крутящего момента (икм) — torque meter
    - износа (тормозных дисков) — wear indicator
    стержень указателя износа прикреплен к нажимному диску и выступает (в зависимости от износа) над поверхностью корпуса тормоза. — то give visual indication of brake wear а wear indicator rod is secured to the pressure disc and projects through the torque plate.
    - (-) индикатор доплеровской рлс — doppler indicator
    - интенсивности обледенения — icing rate indicator
    - истекшего времени — elapsed time indicator
    - комбинированный — combination indicator
    -, комбинированный (вертикальной скорости, поворота и скольжения) — rate-of-climb, turn and slip indicator (turn & climb)
    -, комбинированный (курсовой системы, типа нпп) — flight compass
    - контроля вибрации, бортовой (дв.) — airborne vibration monitor indicator, avm indicator
    -, контрольный (при проверках) — reference indicator
    - крена — bank indicator
    пилотажный прибор, указывающий угол наклона самолета относительно продольной оси. — а flight instrument which indicates angular rotation of the airplane about the longitudinal axis.
    - (углов) крена (прибора пкп) (рис. 72) — bank pointer
    - крена (силуэт самолетик прибора кпп) — rotating miniature aircraft operates as a bank indicator.
    - крена, шариковый — ball-bank indicator
    - курса (общий термин) — direction indicator
    указаталь курса может быть гироскопическим, магнитным или электрическим прибором. — direction indicator may be gyroscopically stabilized, magnetic or electric instrument.
    - курса (ук-1) для показаний углов отклонения от заданного курса. — (desired, selected) heading deviation indicator
    - курса (подвижный индекс курса прибора пнп) (рис. 73) — heading marker /bug/
    - курса и азимута (радиостанций) — bearing and heading indicator (bhi), radio magnetic indicator (rmi)
    - курса и пеленгов (радиостанций) — bearing and heading indicator (bhi)
    - курса и пеленгов (радиостанций) со счетчиком дальности — bearing, distance and heading indicator (bdhi)
    - курса, магнитный — magnetic compass
    - курса следования — course /track/ indicator
    - крена и тангажа (укт, повторитель аг) — attitude indicator
    - (стрелка) курсовых углов (прибора пкп) — relative bearing (rb) pointer
    - малых скоростей (вертолета, работающий от дисс) — low-speed indicator
    - манометра (масла) — (oil) pressure indicator
    - мгновенного расхода топливa (умрт) — fuel flow (rate) indicator (ffi)
    - механический — mechanical indicator
    - навигационных параметров (инерциальной навигационной системы) — pictorial deviation indicator (pdi) provides pictorial display of navigation information produced by ins.
    - наддува (пд) — manifold /boost/ pressure indicater
    - наработки — elapsed time indicator
    - наработки, пяти-цифровой — 5-digit elapsed time indicator
    -, наружный визуальный — exposed sight indicator
    - обжатия амортизатора (шасси) — shock strut compression indicator
    - оборотов (рис. 69) — tachometer (indicator)
    - относительной скорости (усо) — relative speed indicator
    - общего шага (несущего винта вертолета) — (main rotor) collective pitch indicator
    - общей заправки топливом (топливомер) — total fuel quantity indicator, fuel totalizer
    - оставшегося времени (следования до заданного пункта маршрута) — time-to-go indicator
    - оставшегося пути (до заданного пункта) — distance-to-go indicator
    - остатка топлива — fuel remaining indicator
    - отказа исполнительных механизмов прибора (пнп) — servo failure indicator
    - отклонений, наглядный — pictorial deviation indicator (pdl)
    обеспечивает индикацию пу, зпу и зк относительно истинного направления на север,a также лбу и ус. — the indicator displays tk, dsrtk, hdg with respect to true north, and xtk and da.
    - отклонения (от заданного положения направления движения) — deviation indicator
    - отклонения от заданной скорости (рис. 72) — speed pointer
    - отклонения от заданной траектории в вертикальной nлoскости (отклонения от равносигнальной зоны грм) (рис. 72) — glide slope pointer (to indicate deviation from glide slope beacon beam)
    - отклонения от заданной траектории в горизонтальной плоскости (отклонения от равносигнальной зоны крм) (рис. 72). — localizer pointer (to indicate deviation from localizer beam)
    - относительной барометрической высоты — altitude indicator
    - относительной высоты — height indicator
    -, отношения давлений (уод, указатель тяги двиг.) — engine pressure ratio (epr) indicator
    - перегрузок — accelerometer
    - перенаддува гермокабины — cabin overpressure indicator
    - перепада давлений — differential pressure indicator (diff press ind)
    - поворота — turn indicator
    пилотажный прибор, измеряющий угловую скорость самолета относительно вертикальной оси (рис. 69). — turn indicator displays rate of turn of the aircraft about the vertical axis.
    - поворота и крена комбинированный прибор для индикации угловой скорости поворота и угла крена. — turn and bank indicator an instrument combining in one case а turn indicator and а lateral inclinometer.
    - поворота и скольжения — turn and slip indicator (turn & slip)
    - "поворота и скольжения командира" (надпись) — turn & slip, captain's
    - поворота переднего колеса — nose landing gear steering indicator
    - поворота, электрический (эуп) (рис. 69) — electric turn indicator
    - (-) повторитель — slave indicator
    - положения (подвижных элементов) — position indicator
    - положения верхней мертвой точки (поршня пд) — top-center indicator
    - положения глиссады — glideslope pointer
    стрелка пилотажного командного прибора, показывающая положение самолета относительно луча глиссады (рис. 72). — the glideslope pointer represents the center of the glideslope beam, the center line of the glideslope scale represents aircraft position.
    - положения закрылков — flap position indicator
    - положения клина воздухозаборника — air intake ramp position indicator
    - положения курса (рис. 72) — localizer pointer
    - положения механического замка створок реверсивногo устройства (двиг.) — thrust reverser door mechanical lock indicator
    - положения подвижных элементов самолета — position indicator
    - положения рулей — (control) surface position indicator (spi)
    - положения руля высоты (нуль-индикатора) — elevator trim indicator
    - положения руля направления (нуль-индикатора) — rudder trim indicator
    - положения рычага топлива (упрт) — throttle position indicator
    - положения рычага управления двигателем (руд) — throttle lever position indicator
    - положения самолета в боковом движении (прибора нкп) — course deviation bar
    - положения самолета в npодольном движении (прибора нкп) — glide slope deviation bar
    - положения сиденья — seat position indicator

    indicates longitudinal position of seat from zero to (7) inches.
    - положения (управляемого стабилизатора) (рис. 69) — horizontal stabilizer (trim) position indicator
    - положения тормозных щитков — airbrake position indicator
    - положения шасси — landing gear position indicator
    - положения шасси, механический — mechanical landing gear position indicator
    стержень указателя выступаeт над обшивкой (фюзеляжа и крыла) при выпущенном положении шасси, и убирается заподлицо с обшивкой при полной уборке стойки шасси. — the mechanical l.g. position indicator rod projects through а socket in the skin when l.g. is extended and disappears when l.g. is fully retracted.
    - положения шасси с краснобелой маркировкой — landing gear position barber pole indicator

    the landing gear in transient is indicated by the barber pole.
    - положения элеронов (нульиндикатора) — aileron trim indicator
    - потери мощности (даигателя) — power loss indicator
    датчик указателя реагирует на резкое падение давления в реактивной трубе, что обычно сопровождает потерю тяги. — the power loss indicator sensor defects sudden drop in the jet pipe pressure which accompanies the engine power loss.
    - потребляемой (эпектрической) мощности (в квт) — kw meter
    - предельной степени повышения давления в двигателе — engine pressure ratio limit indicator (eprl indicator)
    - приборной скорости — ias indicator
    - пройденного пути (ла) — distance flown indicator
    - пройденного пути (в милях) — air-mileage indicator
    -, профильный (вертикальный) — vertical-scale indicator
    -, профильный (с вертикальной ленточной шкалой) — vertical tape indicator
    - путевой скорости и расстояния до пункта назначения — ground speed and distance-togo indicator
    - путевой скорости и сноса, (доплеровский) (рис. 82) — (doppler) ground speed and drift indicator
    - работы рулевых машин(ок) автопилота (нуль-индикатор) (рис. 69) — trim indicator
    показывает наличие воздействия рулевых агрегатов на поверхности управления. — display when servo force is being applied to а control surface.
    - радиодальномера — dме indicator
    - радиомагнитный (рми) — radio magnetic indicator (rmi)
    комбинированный прибор, показывающий направление на всенаправленный маяк. обеспечивает индикацию neленга, курса и курсового угла радиостанции. — а combined indicator which points toward the omnirange station, it combines omnibearing, heading, and relative bearing.
    - расхода воздуха (кислорода, топлива) — air (oxygen, fuel) flow indicator
    - расхода воздуха в кабине (урвк) — cabin air flow indicator
    - расходомера топлива — fuel flow indicator
    - (измеритель) режима (гтд) (рис. 69) — engine pressure ratio (epr) indicator
    - сближения с впп (прибора пкп) — (rising) runway symbol
    связан с радиовысотомером. начинает двигаться с высоты 200 фт и касается условных основных шасси самолетика при касании впп колесами основного шасси самолета. — slaved to radio altimeter to provide rising runway display. starts to indicate at 200 ft and will touch the symbolic main gears of the aircraft symbol at touch down.
    - с вертикальной ленточной шкалой — vertical tape indicator
    -. сдвоенный — dual indicator
    - с графическим отображением информации — pictorial display (indicator)
    в вычислительное устройство подаются сигналы путевой скорости и сноса от доплеровского измерителя путевой скорости и сноса, и сигналы курса от курсовой системы, выходные сигналы ву используются для графической и цифровой индикации. — the doppler computer асcepts inputs of velocity along and across aircraft axis from the doppler (equipment) and а heading input from the compass system, and drives а pictorial or digital display.
    - сельсина (электрический эус) — synchro indicator
    - (-) сигнализатор — contacting indicator
    индикатор с контактным устройством, срабатывающим при достижении заданной величины. — in the contacting indicator the electrical contacts are made or broken at a predetermined value.
    - скольжения (рис. 72) — slip indicator
    - скольжения, шариковый — ball-slip indicator
    - скорости вибрации двигателя — engine vibration indicator
    - скорости, воздушной — airspeed indicator
    - скорости, воздушной, приборной (усвп) — ias indicator
    - скорости изменения высоты в (гермо)кабине — cabin rate-of-climb indicator
    - скорости и числа м (комбинированный) — airspeed and mach-number indicator
    - (приборной) скорости с индексом заданных значений — airspeed indicator with speed marker /bug/
    - слепой посадки (с курсовой и глиссадной стрелками) — ils cross-pointer indicator, zero-reader flight director indiсator
    - с непосредственным отсчетом — direct-reading indicator
    - сноса прибор для указания угла сноса ла. — drift indicator the instrument used to measure angle of drift.
    - согласования гпк и ид гироиндукционного компаса в режиме магнитной коррекции — alignment sync indicator indicates synchronized condition of directional gyro and flux gate when operating in mag mode.
    - с перекрещивающимися (командными) стрелками курса и глиссады — ils cross-pointer indicator, zero-reader flighf director indicator

    the cross-pointer indicator contains a loc and g/s pointers.
    - степени повышения давления (двиг.) — engine pressure ratio indicator, epr indicator

    the epr indicator represents the engine thrust.
    - с тросовой передачей, механический — cable-operated indicator
    - суммарного запаса топлива (топливомера) — total fuel quantity indicator, fuel totalizer

    (total fuel qty)
    - суммарного расхода топлива — total fuel consumed indicator, fuel flow totalizing indicator
    - суммарного расхода (остатка) топлива — fuel remaining indicator
    -, суммирующий — totalizing indicator, totalizer
    - с цифровым отображением информации — digital display indicator
    - тангажа (подвижный индекс прибора пп-1) — pitch trim bug
    - тахометра (рис. 69) — tachometer (indicator)

    lp rpm is displayed on a tachometer indicator for each engine.
    - текущего курса (неподвижный индекс курса) (рис. 73) — heading lubber line
    - текущего расхода и запаса топлива — fuel flow and quantity indicator
    - термометра (воздуха, масла) — (air, oil) temperature indicator
    - температуры — temparature indicator
    - температуры газов за турбиной — exhaust /turbine/ gas temperature indicator, egt/tgt/indicator
    - температуры масла — oil temperature indicator
    - температуры набегающего потока (с учетом нагрева от сжимаемости воздуха) — ram air temperature (rat) indicator (with correction for air heating by compressibility effects)
    - температура наружного воздуха — outside /free/ air temperature indicator (o.a.t. ind)
    -, технологический (контрольный, применяемый при проверках) — reference indicator
    - топливомера — fuel quantity indicator
    прибор, указывающий членам экипажа количество расходуемого топлива в каждом баке. "- топливомера" (надпись у прибора) — an instrument to indicate to the flight crew-members, the quantity of usable fuel in each tank during flight. fuel qty
    - топливорасходомера — fuel flow indicator
    -, трехстрелочный (моторн. индикатор) — 3-pointer engine gage unit
    - тяги (гтд) — thrust indicator
    - тяги (указатель отношения давлений, уод) — engine pressure ratio (epr) indicator
    отношение давлений на выходе и входе двигателя (степень повышения давл. двиг.) пропорционально тяге двигателя, и используется для индикации и контроля режимов работы двигателя (рис. 69). — the epr indication is proportional to thrust and is the instrument used to set up any desired thrust condition.
    - угла атаки — angle-of-attack indicator (ang-of-attk ind)
    - угла атаки с датчиком флюгерного типа — vane-driven angle-of-attack indicator
    - углов атаки н перегрузок (рис. 69) — angle-of-attack and acceleration indicator
    - углов крена (рис. 72) — bank pointer
    - углов сноса (рис. 73) — drift pointer
    - угр (указатель гиромагнитного и радио курсов) — radio magnetic indicator (rmi)
    - уровня — level gauge /gage/
    - уровня (мерное стекло) — sight gauge /gage/
    - уровня (количества) жидкости — fluid level indicator the fluid level indicator is mounted on the hydraulic panel.
    - ускорений — accelerometer
    -, цифровой (в каталоге) — numerical index
    - частоты вращения (тахометр) — tachometer (indicator)
    - частоты вращения роторов двигателей — engine rotor tachometer (indicator)
    - числа м — machmeter
    прибор, измеряющий отношение воздушной скорости полета самолета к скорости звука на данной высоте (рис. 69). — а special airspeed indicator that measures speed relative to the speed of sound.
    - числа м с электрической сигнализацией — contacting machmeter
    прибор с сигнализатором (контактным устройством), срабатывающим при достижении заданной скорости по числу м. — an instrument in which electrical contacts are made or broken at a predetermined mach-number.
    - числа оборотов — tachometer (indicator)
    - штурмана для показаний магнитного или истинного курса самолета, пеленгов двух радиостанций, их кур и выдачи сигналов курса потребителям. — bearing and heading indicator (bhi)
    - штурмана (уш) (рис. 69) для индикации путевого углa н курса самолета. — course/heading indicator, tk/hdg indicator

    Русско-английский сборник авиационно-технических терминов > указатель

  • 15 силовой

    вспомогательная силовая установка
    auxiliary power unit
    газотурбинная силовая установка
    gas turbine power plant
    гидравлический силовой цилиндр
    hydraulic power cylinder
    мощность силовой установки
    powerplant output
    наружное силовое лобовое стекло
    outer panel windshield
    параметр работы силовой установки
    propulsion parameter
    пневматический силовой цилиндр
    pneumatic power cylinder
    силовая нервюра
    supporting rib
    силовая установка
    1. power plant
    2. thrust system 3. propulsion 4. powerplant, power-unit 5. propulsion unit силовой агрегат
    power unit
    силовой лонжерон
    load-carrying spar
    силовой набор пола
    floor structure
    (кабины) силовой треугольник
    force triangle
    силовой узел
    vital component
    силовой цилиндр
    1. power cylinder
    2. ram силовой цилиндр подъемника
    jack ram
    силовой цилиндр складывающегося подкоса
    folding strut actuating cylinder
    силовой шпангоут
    strong frame
    силовой шпангоут гондолы
    nacelle strong frame
    силовой элемент конструкции
    primary structural member
    усталость силового набора фюзеляжа
    airframe fatigue

    Русско-английский авиационный словарь > силовой

  • 16 तिरस्क _tiraska _ _स्का _skā _ _रिणी _riṇī

    तिरस्क (स्का) रिणी 1 A curtain, veil; सो$त्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करणिमन्तरा Rām.2.15.2; तिरस्करिण्यो जलदा भवन्ति Ku.1.14; M.2.1.
    -2 An outer tent, screen of cloth.
    -3 A kind of magical veil (or spell) rendering the wearer invisible, Ś.6. and V.2, inter alia. It is properly the science or art possessed by celestial beings of rendering themselves invisible by repeating some Mantras.

    Sanskrit-English dictionary > तिरस्क _tiraska _ _स्का _skā _ _रिणी _riṇī

  • 17 दण्डः _daṇḍḥ _ण्डम् _ṇḍam

    दण्डः ण्डम् [दण्ड्-अच्]
    1 A stick, staff, rod, mace, club, cudgel; पततु शिरस्यकाण्डयमदण्ड इवैष भूजः Māl.5.31; काष्ठदण्डः.
    -2 The sceptre of a king, the rod as a symbol of authority and punishment; आत्तदण्डः Ś.5.8.
    -3 The staff given to a twice-born man at the time of investiture with the sacred thread; cf Ms.2.45-48.
    -4 The staff of a संन्यासिन् or ascetic.
    -5 The trunk of an elephant.
    -6 The stem or stalk as of a lotus, tree &c.; U.1.31; Māl.9.14; the handle as of an umbrella; ब्रह्माण्डच्छत्रदण्डः &c. Dk.1 (opening verse); राज्यं स्वहस्तधृतदण्डमिवातपत्रम् Ś.5.6; Ku.7.89; so कमल- दण्ड &c.
    -7 The oar of a boat.
    -8 An arm or leg (at the end of comp.)
    -9 The staff or pole of a ban- ner, a tent &c.
    -1 The beam of a plough.
    -11 The cross-bar of a lute or a stringed instrument.
    -12 The stick with which an instrument is played.
    -13 A churning-stick.
    -14 Fine; Ms.8.341;9.229; Y.2.237.
    -15 Chastisement, corporal punishment, punishment in general; यथापराधदण्डानाम् R.1.6; एवं राजापथ्यकारिषु ती- क्ष्णदण्डो राजा Mu.1; दण्डं दण्ड्येषु पातयेत् Ms.8.126; कृतदण्ड स्वयं राज्ञा लेभे शूद्रः सतां गतिम् R.15.23. यथार्हदण्डो (राजा) पूज्यः Kau. A.1.4; सुविज्ञातप्रणीतो हि दण्डः प्रजां धर्मार्थकामै- र्योजयति Kau. A.1.4
    -16 Imprisonment.
    -17 Attack, assault, violence, punishment, the last of the four expe- dients; see उपाय; सामादीनामुपायानां चतुर्णामपि पण्डिताः । साम- दण्डौ प्रशंसन्ति नित्यं राष्ट्राभिवृद्धये ॥ Ms.7.19; cf. Śi.2.54.
    -18 An army; तस्य दण्डवतो दण्डः स्वदेहान्न व्यशिष्यत R.17. 62; Ms.7.65;9.294; Ki.2.15.
    -19 A form of mili- tary array; Mb.12.59.4.
    -2 Subjection, control, restraint; वाग्दण्डो$थ मनोदण्डः कायदण्डस्तथैव च । यस्यैते निहिता बुद्धौ त्रिदण्डीति स उच्यते ॥ Ms.12.1.
    -21 A measure of length equal to 4 Hastas; Bṛi. S.24.9.
    -22 The penis.
    -23 Pride; या चापि न्यस्तदण्डानां तां गतिं व्रज पुत्रक Mb. 7.78.25.
    -24 The body.
    -25 An epithet of Yama.
    -26 N. of Viṣṇu.
    -27 N. of Śiva.
    -28 An attendant on the sun.
    -29 A horse (said to be m. only in this and the preceding four senses).
    -3 A particular appear- ance in the sky (similar to a stick).
    -31 An uninter- rupted row or series, a line.
    -32 Standing upright or erect.
    -33 A corner, an angle.
    -34 The Science of Govt. विनयमूलो दण्डः, दण्डमूलास्तिस्त्रो विद्याः Kau. A.1.5.
    -35 Harm, injury; न्यासो दण्डस्य भूतेषु मनोवाक्कायजस्य यः Bhāg.7. 15.8.
    -Comp. -अजिनम् 1 staff and hide (as outer badges of devotion).
    -2 (fig.) hypocrisy, deceit.
    -अधिपः a chief magistrate.
    -अनीकम् a detachment or division of an army; तव हृतवतो दण्डानीकैर्विदर्भपतेः श्रियम् M.5.2.
    -अप (व) तानकः tetanus, lock-jaw.
    -अपूपन्यायः see under न्याय.
    -अर्ह a. fit to be chastised, deserving punishment.
    -अलसिका cholera.
    -आख्यम् a house with two wings, one facing the north and the other the east; Bṛi. S.53. 39.
    -आघातः a blow with a stick; पूर्वप्रविष्ठान्क्रोधात्तान्दण्डा- घातैरताडयन् Ks.54.23.
    -आज्ञा judicial sentence.
    -आश्रमः the condition of a pilgrim.
    -आश्रमिन् m. a devotee, an ascetic.
    -आसनम्, दण्डकासनम् lying prostrate on the ground, a kind of Āsana; Yoga S.2.46.
    -आहतम् buttermilk.
    -उद्यमः 1 threatening.
    -2 (pl.) application of power; निःसाराल्पफलानि ये त्वविधिना वाञ्छन्ति दण्डोद्यमैः Pt.1.376.
    -कर्मन् n. infliction of punishment, chastisement; देशकालवयःशक्ति संचिन्त्यं दण्डकर्मणि Y.2.275.
    -कलितम् repetition like a measuring rod, i. e. doing a matter after it is done in full first and then repeating it like that a second time and so on; आवृत्तिन्यायानां दण्ड- कलितं न्याय्यम् । ŚB. on MS.1.5.83; ˚वत् ind. in the manner of a measuring rod.
    -कल्पः Infliction of punishment; शुद्धचित्रश्च दण्डकल्पः Kau. A.4.
    -काकः a raven.
    -काण्ठम् a wooden club or staff; दण्डकाष्ठमवलम्ब्य स्थितः Ś2.
    -ग्रहणम् assumption of the staff of an asce- tic or pilgrim, becoming a mendicant.
    -घ्न a. striking with a stick, committing an assault; Ms.8.386.
    -चक्रः a division of an army.
    -छदनम् a room in which utensils of various kinds are kept.
    -ढक्का a kind of drum.
    -दासः one who has become a slave from non-payment of a debt; Ms.8.415.
    -देवकुलम् a court of justice.
    -धर, -धार a.
    1 carrying a staff, staff- bearer.
    -2 punishing, chastising; दत्ताभये त्वयि यमादपि दण्डधारे U.2.11.
    -3 exercising judicial authority.
    (-रः) 1 a king; श्रमनुदं मनुदण्डधरान्वयम् R.9.3; बलीयानबलं ग्रसते दण्डधराभावे Kau. A.1.4.
    -2 N. of Yama; यमो निहन्ता......दण्डधरश्च कालः
    -3 a judge, supreme magistrate.
    -4 a mendicant carrying a staff.
    -5 a potter.
    -6 a general (of an army;) Dk.2.
    -धारणम् 1 carrying a staff (as by a Brahmachārin).
    -2 following the order of a mendicant.
    -3 infliction of punishment.
    -नायकः 1 a judge, a head police-officer, a magistrate.
    -2 the leader of an army, a general.
    -3 a king. ˚पुरुषः a policeman, constable.
    -निधानम् pardoning, indulgence; Mb.12.
    -निपातनम् punishing, chastising.
    -नीतिः f.
    1 administration of justice, judicature.
    -2 the system of civil and military administration, the science of poli- tics, polity; Ms.7.43; Y.1.311; फलान्युपायुङ्क्त स दण्ड- नीतेः R.18.46; जरातुरः संप्रति दण्डनीत्या सर्वं नृपस्यानुकरोमि वृत्तम् Nāg.4.1.
    -3 an epithet of Durgā.
    -नेतृ m.
    1 a king.
    -2 Yama; गृध्रा रुषा मम कृषन्त्यधिदण्डनेतुः Bhāg.3.16. 1.
    -3 a judge; Ms.12.1; Bhāg.4.22.45.
    -पः a king.
    -पांशुलः a porter, door-keeper.
    -पाणिः 1 an epithet of Yama; करोमि चिकित्सां दण्डपाणिरिव जनतायाः Bhāg.5.1.7.
    -2 N. of the god Śiva at Benares.
    -3 a policeman; इति पश्चात्प्रविष्टास्ते पुरुषा दण्डपाणयः Ks.54.23.
    -पातः 1 falling of a stick.
    -2 infliction of punishment.
    -3 dropping one line in a manuscript.
    -पातनम् inflic- tion of punishment, chastisement.
    -पारुष्यम् 1 assault, violence.
    -2 hard or cruel infliction of punishment; अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि दण्डपारुष्यनिर्णयम् Ms.8.278.
    -पालः, -पालकः 1 a head magistrate.
    -2 a door-keeper, porter. Kau. A.1.12.
    -3 Ns. of two kinds of fishes; L. D. B.
    -पाशकः, -पाशिकः 1 a head police-officer; Pt.2; उच्यता- मस्मद्वचनात्कालपाशिको दण्डपाशिकश्च Mu.1.2-21.
    -2 a hangman, an executioner.
    -पोणम् a strainer furnished with a handle.
    -प्रणामः 1 bowing by prostrating the body at full length (keeping it erect like a stick). cf. साष्टाङ्गनमस्कार.
    -2 falling flat or prostrate on the ground.
    -बालधिः an elephant.
    -भङ्गः non-execution of a sentence.
    -भृत् m.
    1 a potter.
    -2 an epithet of Yama.
    -माण (न)वः 1 a staff-bearer
    -2 an ascetic bearing a staff; Rām.2.32.18.
    -3 a chief or leader.
    -माथः a principal road, highway.
    -मुखः a leader, general of an army.
    -यात्रा 1 a solemn procession (particularly bridal).
    -2 warlike expedition, conquest (of a region).
    -यामः 1 an epithet of Yama.
    -2 of Agastya.
    -3 a day.
    -लेशम् a small fine; Ms.8.51.
    -वधः capital punishment.
    -वाचिक a. actual or verbal (assault); Ms.8.6; cf. वाक्-पारुष्यम्.
    -वादिन् a. reprimanding, censuring, threatening with punishment; (also -m.).
    -वारित a. forbidden by threat of punishment.
    -वासिकः a door-keeper, warder.
    -वासिन् m.
    1 a door-keeper.
    -2 a magistrate.
    -वाहिन् m. a police-officer.
    -विकल्पः discretion given to an officer in awarding punishment or fine; Ms.9.228.
    -विधिः 1 rule of punishment; see दण्डोद्यमः
    -2 criminal law.
    -विष्कम्भः the post to which the string of a churning-stick is fastened.
    -व्यूहः a particular form of arranging troops, arranging them in long lines or columns; Ms.7.187.
    -शास्त्रम् the science of inflicting punishment, criminal law.
    -हस्तः 1 a door-keeper, warder, porter.
    -2 an epithet of Yama.

    Sanskrit-English dictionary > दण्डः _daṇḍḥ _ण्डम् _ṇḍam

  • 18 नयनम् _nayanam

    नयनम् [नी-करणे ल्युट्]
    1 Leading, guiding, conducting managing.
    -2 Taking, bringing to or near, drawing; पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः Rām.1.14.58.
    -3 Ruling, governing, polity; वाक्यैः पवित्रार्थपदैर्नयनैः प्राकृतैरपि Bhāg. 1.5.34.
    -4 Obtaining.
    -5 The eye.
    -6 Passing, spending (as time).
    -ना, -नी The pupil of the eye.
    -Comp. -अञ्चलः, -अन्तः 1 the eye-corner.
    -2 a side-glance.
    -अभिराम a. gladdening the sight, lovely to behold. (
    -मः) the moon.
    -आमोषिन् a. blinding the sight, obscuring.
    -उत्सवः 1 a lamp.
    -2 delight of the eyes.
    -3 any lovely object.
    -उपान्तः the corner of the eye; नयनोपान्तविलोकितं च यत् (स्मरामि) Ku.4.23.
    -गोचर a. visible, within the range of sight.
    -चरितम् the play of the eyes, ogling.
    -छदः an eyelid.
    -जम्, -जलम्, -वारि n. tears; देव त्वद्वैरिनारीनयननयनजैर्निर्ममे नीरधिर्न Sūkti.5.117.
    -पथः the range of sight.
    -पुटम् the cavity of the eye, eye-lid.
    -प्रबन्धः the outer corner of the eye.
    -प्रीतिः lovely sight.
    -प्लवः the swimming of the eyes.
    -बुद्बुदम् an eye-ball.
    -विषयः 1 any visible object; नयनविषयं जन्मन्येकः स एव महोत्सवः Māl.1.36.
    -2 the horizon.
    -3 the range of sight.
    -सलिलम् tears; तस्मिन् काले नयनसलिलं योषितां खण्डितानाम् (शान्तिं नेयम्) Me.41.

    Sanskrit-English dictionary > नयनम् _nayanam

  • 19 पालिः _pāliḥ _ली _lī

    पालिः ली f.
    1 The tip of the ear; श्रवणपालिः Gīt.3.
    -2 The edge, skirt, margin; तिष्ठतो युगपालीषु Mb.7.191. 3; महति सितपटच्छन्नपालीं कपालीम् Bh.3.55.
    -3 The sharp side, edge or point of anything (अश्रि); कपोलपालिं तव तन्वि मन्ये लावण्यधन्ये दिशमुत्तराख्याम् Bv.2.9.
    -4 Boundary, limit.
    -5 A line, row; विपुलपुलकपाली Gīt.6; Śi.3.51; रजनीचरपालिरागमिष्यत्यविलम्बं प्रतिपाल्यतां कुमारौ Rām. Ch. 2.52.
    -6 A spot, mark.
    -7 A causeway, bridge.
    -8 The lap or bosom.
    -9 An oblong pond.
    -1 Mainte- nance of a pupil by his teacher during the period of his studies.
    -11 A louse.
    -12 Praise, eulogium.
    -13 A woman with a beard.
    -14 The hip.
    -15 A measure of capacity (प्रस्थ).
    -16 A circumference.
    -ली A pot, boiler.
    -Comp. -आमयः a disease of the outer ear.
    -ज्वरः a kind of fever.
    -भङ्गः the bursting of a dike.

    Sanskrit-English dictionary > पालिः _pāliḥ _ली _lī

  • 20 बाहीक _bāhīka

    बाहीक a. (
    -की f.) External, outer; बाहीका विलसति कुट्टिमस्थलीयं कापोतं सुललितरूपमुद्वहन्ती Rām. Ch.7.6.
    -काः (pl.) The people of the Punjab.
    -कः 1 An inhabitant of the Punjab.
    -2 An ox.

    Sanskrit-English dictionary > बाहीक _bāhīka

Страницы
  • 1
  • 2

См. также в других словарях:

  • Ram accelerator — A ram accelerator has the same function as a gun; i.e., it is a device for accelerating projectiles; however, it is entirely different in that jet engine like propulsion cycles utilizing ramjet and/or scramjet combustion processes are used to… …   Wikipedia

  • Fenian Ram — is a submarine designed by John Philip Holland for use by the Fenian Brotherhood, American counterpart to the Irish Republican Brotherhood, against the British. The Ram s construction and launching in 1881 by the Delamater Iron Company in New… …   Wikipedia

  • Baldev Ram Mirdha — (1889 1953) ( hi. बलदेवराम मिर्धा) was a great social reformer of the Marwar region in Rajasthan, India. He was born in a Rad (also spelled Rar ( hi. राड़)) gotra Jat Hindu family of village Kuchera in Nagaur district in Rajasthan in 1889. His… …   Wikipedia

  • Flora and fauna of the Outer Hebrides — The Hebrides (Outer Hebrides in orange) The flora and fauna of the Outer Hebrides in north west Scotland comprises a unique and diverse ecosystem. A long archipelago, set on the eastern shores of the Atlantic Ocean, it attracts a wide variety of… …   Wikipedia

  • WAR AND WARFARE — TO THE DESTRUCTION OF THE FIRST TEMPLE The methods of offensive and defensive warfare developed side by side in the Ancient Near East. The development of weapons was dependent upon the supply of raw materials, such as stone, metal, and wood; the… …   Encyclopedia of Judaism

  • Ford Torino — Infobox Automobile name=Ford Torino 1970 Ford Torino Cobra SportsRoof manufacturer=Ford Motor Company production=1968 ndash;1976 class=Intermediate layout= FR layout assembly=Atlanta, Georgia Lorain, Ohio Chicago, Illinois predecessor=Ford… …   Wikipedia

  • India — /in dee euh/, n. 1. Hindi, Bharat. a republic in S Asia: a union comprising 25 states and 7 union territories; formerly a British colony; gained independence Aug. 15, 1947; became a republic within the Commonwealth of Nations Jan. 26, 1950.… …   Universalium

  • Abkürzungen/Luftfahrt/L–R — Dies ist der vierte Teil der Liste Abkürzungen/Luftfahrt. Liste der Abkürzungen Teil 1 A A Teil 2 B–D B; C; D Teil 3 E–K …   Deutsch Wikipedia

  • JERUSALEM — The entry is arranged according to the following outline: history name protohistory the bronze age david and first temple period second temple period the roman period byzantine jerusalem arab period crusader period mamluk period …   Encyclopedia of Judaism

  • Lighthouses in the United States — This United States has hundreds of lights as well as light towers, range lights, and pier head lights. Michigan has the most lights of any state with over 130. See also: Lightvessels in the United States, lightvessel, List of lighthouses and… …   Wikipedia

  • Optical disc drive — A CD/DVD ROM Drive A Blu ray (BD RE DL) writer tray in a Sony Vaio E series laptop …   Wikipedia

Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
… Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»